dinsdag 7 augustus 2012

Nain ulun imorais sira keta hamrok no halahan demais ba poder politiku atu buka bosok, lohi no nauk deit ami Povo kik no kiak Maubere nia riku soi husi fundus Minarai no Gas nia, hodi matan fuan naklosu salah salah deit ba hodi hare biloens dolares Amerikanus sire ne'e...Tanba ami Povo kik no kiak Maubere hein hela atu fo'o justisa ba imi hotu mak ne'e...Se imi la iha makula ida entaun imi sei eskapa justisa se lae entaun imi hotu nia fatin mak Natarbora neba ne'e....


      

           



LIAN TATOLI KONA BA  KINTU GOVERNO NEBE KE BLOKO KOLIGASAUN  HUSI PARTIDU TOLU HANESAN MANU TOLU... ATU BESIK TOLU DUNI TAN ONA KARIK...OH SIRA NIA POLITIKA NEBE KE ITA HOTU HATENE HUSI HORI NEBE KE SIRA BUKA OH AMBISAUN BO’OT ATU UKUN TANBA SIRA NIA MATAN FUAN NAKLOSU BA ITA NIA POVO KIK NO KIAK MAUBERE NIA RIKU SOI HUSI FUNDO MINARAI NO GAS NIA FOLIN NEBE KE SIRA HORI ULUN HARIKU A’AN HODI MATMATAK NO MOS HODI MATAN MOMOS HELA IHA ITA POVO TIMOR LOROSAE NIA MATAN LARAN NUNE MOS BA NASOENS IHA MUNDO NE NIA LARAN TOMAK HOTU...

Primeira Parte:  Governu AMP kah BGK nia plano geral atu ukun nia iha perido 2012 – 2017...

Agora ne’e Governo nebe ke forma halo V Governo husi partidus politikus nain tolu, CNRT, PD no Fretilin Mudansa...Sira nain tolu ne’e halo sira nia plataforma governamental hodi sigla mak naran BGK alias Bloko Governu Koligasaun...Governo oh sigla foun ida ne’e la iha diferensa husi governo nebe ke sira nain tolu uluk mos halo parte ba ida nebe kotuk liu ba ne’e hodi sigla mak oh naran AMP alias Aliansa Parlamentar Maioria...

Uluk hodi periodo 2007 to’0 2012 governo AMP ninia politika mak hatene bosok, lohi, nauk no halo krimes oin2 mak sira hatene i liliu ba KKN mak sira hotu2 menjadi nia kumplices kah sira rasik mak hanesan mentores ba krime bo’ot bo’ot hirak ne’e, nebe ke toho oin loron halo susar no tereus  Povo kik no kiak Maubere nafatin iha nia moris fatin i nunka sai bele diak no mos moris diak tuir politika de planeamentu husi governo AMP nebe ke liu tiha ona ne’e ...

Governo AMP através de Golpes nos Konspirasoens politikas sira konsegue hatun Fretilin nebe ke manan eleisoens maibe la’os hodi maioria...Tan sah mak buat hirak ne’e bele akontense iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran oh ita nia nain ulun sira nia politika ke dala ruma ita dean katak la dun tasak kah maduru karik? Kah dala rumah nain ulun sira mesak mai husi kulu okir no aifarina dikur entaun sira halo politika hanesan hodi kulu tasak kah aifarina tasak, hodi kaer hanesan aidona maubessi atu hodi hasoru malu hodi baku hantam malu hanesan lolos komadres histerikas sira iha mundo nebe ke ita fó naran jogos politikus de komadres trikeiras sira hanesan iha mundo de bodeis no mundo de prostituisoens sira iha idade moderna ida ne’e nia laran...

Termus rua ida naran AMP kah Aliansa Maioria Parlamentar  nebe ke mosu iha periodo 2007 to’o iha perido 2012 hodi sira nia politika beforer mak barak ita hotu2 i liliu ita nia Povo kik no kiak hare no moris oh ita tinan lima ni laran...nia resultadu mak sai fali hanesan konsekuensia bo’ot ida tebtebes ita Povo kik no kiak nia moris iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran to’o oin loron ne’e...Nune agora dadauk ne’e mosu fali Termu foun ida mak naran BGK alias Bloko Governo Koligasaun mak atu aban ne’e komesa simu knar husi Presidente da Republika atu halo sira nia serbisu tuir sir nia plano nebe ke la’os novidade liu ba ita maibe ita hotu2 hatene katak governo BGK nia plano atu hala’o ukun ba ita nia rai ne’e hahu kedas husi AMP liu ba kotuk ne’e...Neduni ita hateten katak termus rua nia la iha diferensa ba ninia esensia kah sentidu no konteudu nia, maibe simplesmente naran mak muda...Nune ita bele hanoin ba haknanoik popular portugues nebe ke dean kartak...”As moscas mudam mas as merdas não variam”...Husi ita nia lian Tetum dean katak...”Lalar sira bele muda kores kah naran, maibe foer kah te’e sira nebe ke lalar sira ne’e hodi hadau malu ba moris oh ba sira nia vida loron loron nia ne’e la muda liu milimeteri da, pelo kontrariu sira gosta tan hodi akumula barak merdas sira ne’e ba sira hodi han no hemu oh patarata no bidu kah dansa hanesan  ema bulak no chanfradus politikus sira nebe ke ita nia maluk sira hodi matan delek kah beik ten atu ba la’o tuir nia patraun imorais hirak ne’e, atu ba hamutuk han tan ten sira nebe ke AMP uluk akumula ona iha stok bo’ot ida ba sira nebe ke ikus ba ne’e mos bele hodi kontente hakmatek oh, i nune sira mos horon tuir ba hodi hamutuk hanesan asu nurak kah asu fuik sira hadau malu nahan dodok kah te’e dois restus sira iha fatin nebe ke sira gosta hodi joga sira nia politika befoer nia...

Pois husi ita Povo kik no kiak Maubere mak hela susar no terus nafatin i halerik nafatin ba buat hotu2 i liliu alimentus basikus ba ita nia necessidade imediato nia...no mos ita nia oan sira la iha acesu ba skolas oh ber kualidade diak nia ba nune sira bele ba aban no bainrua bele hatutan nafatin ita nia inan no aman be funu nain sira nia historia husi jerasaun ba jerasaun...AMP kah BGK ne’e mesak matenek hodi lohi no bosok, hodi lian midar no lian licin hanesan rairahun no aitan matak soe ba ita nia Povo kik no kiak nia matan laran i nune sira bele halo ita nia matan sai delek i sira buka hodi explora no oprimi ita konforme sira nia hakarak no vontade satanikus sira nia ne’e...Nune mos ita bele ho firmeza hataten ba ita nia Povo kik  no kiak Maubere  iha Timor Lorosae tomak no mos ba ita nia solidariedade internasional kona ba AMP ninia politika nebe ke liu tiha ona ne’e i aban ba oin ne’e ita hotu sei tau matan ba BGK nia politika...

Ita tenke barani hodi hateten ba sira katak imi atu lohi tan se mak ne’e maufeuk oan sira ne’e??? Imi nia loron mak ami Povo kik no kiak Mauber nia liman laran mak ne’e…Oin loron imi bele goza no bidu no dansa no mos han no hemu hodi patarata no hamanasan no soe piadas mai ba ami kik no kiak sira, mas imi nia loron mak baluk oan ne’e deit, maibe imi atu sae deit ba lalehan hodi imi nia hahalok hanesan fai no asu foer no fuik sira hodi ukun ami Povo kik no kiak mak imi ikus mai imi duni tenke simu imi nia masin husi ami Povo kik no kiak hodi lambe netik  ba nune imi bele hatene ami Povo kik  no kiak ninia politika ba ami nia Rai doben ida ne’e nia destinu no mos ba ami nia destinu rasik...

AMP iha tinan lima nia laran hodi nia politika mak koalia barak no hodi ibun be’ek liu kona ba desenvolvimentu no seguransa oh estabilidade...ida ne’e sira nia filosofia reles nia...Tanba bahinra sira koalia demais kona ba assunto ida ke la relevante ba konjuntura politika ida ne’e nia, sira lalika buka politika befoer  husi sira nia aman sarani Suharto nia hodi aplika iha Povo Maubere nia Nasaun nia laran...Agora dadauk AMP hodi naran foun mak naran BGK, maibe iha nia aparensia mak muda deit naran maibe iha nia konteudu la muda satu milimeter ida tanba nune mak sira nia porkarias hirak nebe ke sira hatudu mai ba ita iha tinan lima nia laran, sira nunka atu bele muda kah nem taun pouku sira bele korrige, tanba sira sai kronikus tiha hotu ona, nune sira so hatene deit mak kontinua sira nia politika hodi lohi, bosok, nauk, no halo vigarisias, haburas tan KKN i nune sira bele fasilita liu tan sira nia a’an atraves de sistema korruptu no nauk ten sira nia ne’e, i nune mos sira bele halu graduasaun nafatin ba sira nia kursus  nauk ten, bosok ten, lohi ten,  no KKN nia nain sira nebe ke moris deit iha ita nia Povo kik no kiak Maubere nia kosar ben no nia susar no terus nia leten iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran husi hahu ita nia Restaurasaun Independensia iha tinan 2002 to’o oin loron ne’e...

AMP no BGK koalia oh ibun be’ek kona ba desenvolvimentu, seguransa no stabilidade, mas sira lahatene saida mak refere ba termus tolu oan ne’e???...Bahinra sira hakarak kolia kona ba konseitus tolu ne’e, sira tenke hatene lolos ninia konteudu abrangente ba diversus aspectus politiku nia ...maibe la’os limitadu liu ba sira nia dapur  laran deit...Tanba deit limitadu liu ba sira nia daour laran mak oin loron ita Povo kik no kiak Maubere  sei sai sasaran nafatin ba exploradores no opressores husi politika kriminosa no imoral governu nia do ke sira subar sira nia politika befoer nia i komesa hatudu liman tun no sae dean katak ne’e mosu tanba ita Povo kik no kiak nia salah...

Iha kontextu ukun husi fasistas, ditadores, despotikus, mafiosos, no imorais politikus poderosos no desonestus riku nain no butar ten sira, ita hotu hatene katak sira komo klasse opressores no exploradores nia, sira nunka hodi buka atu desenvolve ita nia Rai no ita nia Povo kik no kiak nia moris loron no kalan iha ninia moris fatin iha mundo ne’e nia laran...

Maibe sira sempre oh sira nia filosofia barata atu buka mak mantem sira nia “modus vivendum” atu susu ita bokor no rai bokor nafatin to’o ikus mai husik hela ita hodi moris oh kulit no ruhin tantanan deit iha ita nia uma, kah, iha ita nia knua nia laran to’o mate, maibe ita atu bele goza buat ida husi resultadu ba ita nia susar no terus hodi funu ba liberta rai no Povo ida ne’e mak laek ona belun sira...

Nune ita tenkehodi ita nia determinasaun politika hodi lian los baseia ba justisa no razaun fundamental ba ita nia moris hanesan Povo no Nasaun Maubere nia iha Mundo ne’e nia klaran, ita labele tauk hodi hasa’e ita nia lian lós husi asoens kah liafuan hasoru ita nia nain ulun chanfradus politikus tantanan mesak  hirak nebe ke horas ne’e ita hotu moris no bernafas iha Planeta, Rai, ne’e nia laran i liliu iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran iha ita Nain Maromak, Santissima Trindade, nia ma’on okus...

Ukun nain sira kuandu koalia kona ba konseitus hanesan Desenvolvimentu, Seguransa no Stabilidade ne’e sira hasai husi iha nebe los mak ne’e? Sira hasai iha sira nia folosofia atu bosok no lohi nia ne’e kah??? Sira hasai husi sira nia patraun fasistas, colonialistas, ditadores no ambisiosus lideres imorais nebe ke iha intensaun a’at atu buka soe rai rahun no aitan matak ba ita Povo kik no kiak nia matan laran nune sira bele bosok, lohi no nauk ita konforme sira nia gostus no hakarak...

Nune ita bele dean ba malu hodi lian klareza katak  só iha fasistas no kolonialistas kah okupasionistas nia tempu mak sira aplika sira nia politika hodi defende oh mate moris kona ba sira nia Falsus Konseitus hanesan Paz, Esatabilidade, Seguransa no Desenvolvimentu...Sira hateten sai husi sira nia propaganda konseitus hirak ne’e só hodi intensaun a’at atu buka hametin konseitus  fantasias hirak ne’e hanesan planos de asaun ba sira nia governasaun nia maibe se ita hatene katak bahinra ema restus kolonialistas no neokolonialistas, kah kapitalistas kah fassitas kah ditatores sira aplika konseitus hirak ne’e, sira nunka iha sira nia nia hanoin diak atu serbe ita Povo kik no kiak maibe , pelo kontrario sira buka mak atraves konseitus hodi naran furak hirak ne’e só ba atu buka bosok, lohi, nauk hodi haburas KKN no hariku a’an oh Povos nia riku soi sira nebe ke sira buka hodi kontrola ba sira nia a’an rasik kah ba sira nia familia kah ba sira nia grupus politikus mafiosos nia iha mundu ne nia laran i em particular ba Povo Timor Lorosae kik no kiak nia destinu nia let hanesan politika befoer AMP kah BGK nia mak agora atu buka hala’o nafatin ne’e...

Ita mos hatene hotu nune mos obserbadores intyernacionais nebe ke sira akompanha ita nia eleisoens parlamentares foin dadauk ne’e husi AMP kah CNRT halo irregulariedades barak hodi sosa votus no subornu orgauns estatais nacionais barak hanesan STAE, CNE, SUPREMO TRIBUNAL,  hodi envelopes bobot deit hodi modus Suharto nia mak horas ne’e hamoris fali husi nia oan sarani sira hanesan Xanana no nia grupu politikus AMP  no BGK agora dadauk ne’e, so hodi sira nia jogos de má fé no asoens de imoralidade mak afoin sira manan oh percentagem lima iha Fretilin nia leten se lai, mos, keta monu liu ba rabat rai karik???
Tanba saida mak sira rekorre ba politika be jogos foer hirak ne’e??? Tanba sira hatene katak se sira lakun entaun ne’e problema bo’ot liu ba sira...

Problema bo’ot mak ne’e, se Fretilin manan entaun sira nebe ke iha tinan lima nia laran hodi ukun so hatene deit mak bosok, lohi, nauk no haburas tan KKN hodi buka formas oin2 atu hanean no susu Povo kik no kiak Maubere nia bokur no Rai bokur atu hodi buka serbi deit ba sira nia a’an no sira nia famili kah sira nia grupus politikus hirak nia, nune sira  hakarak kah lakohi tenke ba hatama hotu duni iha kadeias kah Hotel Bekora neba...Tanba deit ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, AMP hodi ulun Xanana moemoen hodi  halai tun no sa’e hanesan ema ke atu besik agonia be’e, buka tun no buka sae hodi oin sah mak bele buka hadok sira nia a’an husi situasaun perigosa ida ne’e...Ba hodi eskapa situasaun politika perigosa ba sira nia futuru mai ne’e Xanana buka gasta osan milhoens ba hodi safa netik sira nia oin no kulit hodi hases netik justisa ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, nebe ke ita Povo Timor Lorosae mesak hatene  hotu nune mos dunia liur mos hatene hotu kona ba AMP ninia ukun oh fraudes, irregulariedades, oh korrupsoens, Konluios no Neopotismus sira iha ita Povo Maubere nia sociedade nia laran tomak iha AMP nia ukun okos tinan lima liu ba kotuk i agora atu hatutan tan ba governu hodi sigla foun mak naran BGK oan ne’e...

Buat hotu2 nebe ke CNRT halo até kona ba sira nia Kongessu Nasional foin dadauk nebe ke provoka ita Povo Maubere no Fretilin nia iritasaun nia furia ne’e , hotu2 iha planeamentu Xanana nia tanba só nia bele halu buat a’at hirak ne’e i nia só halo eskenario politiku ne’e iha kontestu kosmetiku nia laran deit ba atu safa netik nia a’an husi Povo maubere nia kastigu severo ba ninia hahalok a’at hodi ukun tinan liman liu ba kotuk ne’e...

Segunda Parte: Funsoens espesífikas ba equipa ministerial atu hahu aban loron 8 fulan Augustus  ba periode 2012 t0’o 2017 nia iha governo hodi sigla foun mak naran BGK nia manadatu okos.

Kona ba funsionamentu ministerial  em parte mak bolu ita nia atensaun ba ita bele halo kritika no analise, maibe na generalidade planus hirak ne’e ne’e hotu2  hala’o iha  kortinas negras nia okus no nia sorin, ne duni saida mak sira atu halo ita fiar katak nia susesu hodi konsekuensia bo’ot ba hodi hamunu ba sira nia leten i sira duni mak loron ikus mai tenke memikul duni hodi matan ben no arrependimentu bo’ot mak ne’e...Ita hein no haré ba sira nia ukun aban atu hahu dadauk ne’e...

Ponto mais destake mak ami bolu atensaun ba Asuwain Falintil, Veternanos, no Frente Politika Armada atu hader hodi hare netik manobras politika nebe ke horas ne’e dadauk atu buka halakun duni ita Falintil, Asuwain Veteranus, Frente Politika Armada no Frente Politika Klandestina no mos Frente Politika Diplomatika bahinra Xanana buka atu desvaloriza no marginaliza Asuwain Falintil, Veteranus e Herois Combatentes da Libertasaun nasional de Timor Leste mak  Xanana desafia duni ita Povo Maubere no ita nia matan dalan Fretilin atu sadik ita mak ne’e mak Xanana agora entrega tiha pasta Minsitro de Defesa ba Maria Domingas Alves nebe uluk hanesan ministra ba Assuntus Sociais nia i husi nia mak provoka uluk kona ba assuntus desmobilizasaun sem previa konsulta das Falintil e Veteranus Funu Nain sira i sira halu buat hirak ne’e konforme sira nia hakarak mak besik konfrontasaun tan mosu iha Timor Lorosae nia laran...Xanana foti Maria Domingas Alves ba Ministra de Defesa e Seguransa ne’e nia laiha kompetensia no professionalidade hanesan militar komo nia orienta no instrui oficiais patentes FALINTIL no FDTL nia atu submete ba nia ordens...Keta ida ne’e strategia oh taktika ida atu halakun lalais ita nia FALINTIL ho nia patriotismu no Nasionalismo a’ás tebtebes hodi defende ita nia Patria Timor Leste ba potensia sira seluk karik???

Se nune ita hotu2 , husi Povo Maubere,  Falintil, Juventude Maubere, OPMT no OPTT i ikus mai Mata dalan Politka Fretilin tenke matan mos oh neon nain ba manobras makeevelikas ema kolonialiastas no neokolonialistas ninia asu nurak sira iha AMP no BGK nia mandatu okos ba periodo rua atu tuituir malu ne’e...

Nune mos mai hakarak fo’o atensaun ba ba Povo Timor Lorosae tomak liliu ba Povo Maubere terus no susra nain, Falintil Asuwain, Veteranos Funu Nain, Juventude  Maubere, OPMT no OPTT  no matan dalan Fretilin hotu2 tenke hatene katak iha lista governo AMP kah BGK nia ne’e Xanana hodi taka falta katak ministrus balu independete, maibe ita hotu hatene katak ema lubuk hirak ne’e hori uluk sira mak halai tutuir Xanana hanesan asu nurak i mate kah moris mak sira hamutuk iha AMP nia mahon okos i agora lori fali tan rairahun no aitan matak mai hodi soe  ba ita Povo kik no kiak sira nia matan  i liliu ba ita patriotas no nasionalistas atu bosok no lohi ita matamatak hela mak ne’e....

Keta bosok demais  tanba imi nia bosok no imi nia hahalok a’at sira ne’e, ita Nain Maromak  no ita nia Asuwain Saudosos Matebian no mos ita nia Rai Lulik no Knua Lulik sira ne’e la toba mak ne’e i sira sei hare tuir imi nia bosok ten sira ne’e ...Nune imi bele mak bosok sira maibe imi atu bosok ami mak laek oan maufeuk no bifeuk sira ne’e...

Ba ikus nia ami bolu atensaun ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no iha rai doben Timor Lorosae tomak katak se ita toba demais dalan ikus mai bahinra ita hakfodak ita hela tiha iha kotuk ona i ema a’at no seluk sira nebe ke lakohi serbe ita nia interesse atu defende rai doben ida ne’e husi potensia estrangeira sira nia forsa politika no militar okos  através de ninia asu nurak sira iha Governus AMP kah BGK nia ma’on okos ne’e , ita hotu sei mate amrik deit iha ita nia knua no moris fatin mak ne’e...

Atu remata ami hato’o ami nia Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu2, kamaradas no kompaneiros, maun no alin, inan no aman, bin no feton sira, oan no fen sira, ran maluk no mane maluk sira hotu2 nebe ke ita hotu2 hamutuk oh neon no laran hadomi ita nia Rai doben Timor Lorosae no ita nia Povu doben Maubere kik no kiak, susar no terus nain iha Mundo ida ne’e nia klaran, mak ami hadomi no respeita  hodi laran metin nafatin to’o mate...






woensdag 1 augustus 2012

Os carniceiros lideres Timorenses que foram e continuam ser cumplices das misteriosas mortes dos nossos Asuwains, Valorosos Homens e Mulheres, Velhos e Velhas, Adolescentes e Juventude Maubere em solo Pátrio de Timor Leste, durante os quase 25 anos de ocupação da Republica de Indonésia à nossa RDTL..ainda hoje são muito bem considerados como tabu alias muito bem escondidos à opinião pública Nacional e Internacional sob o mando do Chefe Banana que quer continuar com suas praticas assassinas através de conspirações e golpes com o poder dos biliões de dólares provenientes do fundo de Petróleo e Gás que é o real Património do pobre e débil Povo Maubere. 

As desumanas praticas destes assassinos de muitos filhos e filhas do Povo Maubere, nas suas mais vergonhosas e manchadas mãos com o sangue inocente dos seus compatriotas, simplesmente por ambicionarem muito do poder politico selvatico e desumano e consequentemente serem também muito bem conhecidos por monstros famintos da carne humana e sedentos do sangue inocente dos nossos que não lhes vergaram por mais tergiverginosas praticas de crueldade e desumana verificadas em suas caras de verdadeiros assassinos dos filhos mauberes e biberes em Terra Maubere em tempos de Ocupação eram cúmplices dos Assassinos Indonésios e agora são os próprios a serem responsáveis por todas essas suas facínoras politicas de serem os mais carrascos assassinos da nossa sociedade Maubere nesta idade moderna...



Ita nia oan estudantes sira nia barani hodi hatudu ba ita nia invasores sira iha sira nia uma laran, politika nebe ke sai husi lia los ba ita nia Rai doben Timor Lorosae, dean, mate kah moris, tenke atu ukun a'an duni...Parabéns no hakoak bo'ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita oh neon no laran metin nafatin i nune mos ami nia sentires pesames ba familia ba oan sira nebe ke hodi isin no klamar defende ita nia ukun rasik a'an maibe oin loron sira laiha ona iha ita nia sorin tanba sira rela no konsiente sakrifika sira nia a'an hodi amrik iha nia maun no alin, kamaradas no kompaneiros, no ran maluk no mane maluk ninia sori hodi funu hasoru ita nia invasores oh lian siak no kroat hodi to'o mate nebe nia resultadu mak oin loron ita hotu goza ne'e, maibe nia funan no valor didiak ema seluk no let mak oin loron goza fali i ita oan sira ne'e sai fali hanesan penontong biasa deit...Ida ne'e mak ita tenke buka halukun duni iha ita nia sociedade Timor Lorosae nia laran tomak....
Honra i Gloria nba ita nia Asuwain Saudosos Herois ba Libertasaun Nasional i Martires ba Revolusaun Maubere...Viva o Heroico Povo Maubere! Viva a Heroica Juventude Maubere! Vivam as Gloriosas Asuwian Falintil!
Viva Matadalan Matenek Fretilin!


R.I.P companheira INANSA SOUSA..
Companheira Ansa bele lakon ona husi mundo ne'e..
maibe companheira Ansa nia naran ho memory nebe uluk ita hamutuk hodi luta ...


My beloved nice Ina- Anza Sousa ,your past struggle with tears and pain through many sacrifices and today you have been called back by our Lord and God, Holy Trinity to return to His Kingdom as His Supreme Lord and God plan and willingness that none of us will denied His Divine Purposes over our destiny …Therefore we, your comrades, struggle fellowship and entire family whereas together stood firmly and shoulder by shoulder to defend the Independence of our Immortal Maubere Homeland and at last you lost your life to stand on side of your suffering Maubere People will be always honored by us as your comrades of the National Resistance Vanguard from Falintil and Fretilin leadership we will stand firmly and unshakeable in our fundamental principles of the our Maubere Homeland Restoration and Liberation under the protection of our Almighty Lord and God Holy Trinity…


Rest in Peace dear nice Anza with your beloved Mom Bí-Moruk and your two brotherhoods ...


Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba oan doben mak ami hadomi no respeita oh laran metin to’o mate apesar de horas ne’e dadauk oan doben iha tiha ona ita Nain Maromak niamahon okos hodi deskansa em paz mas hodi se’e nafatin tilun maiba ami neb eke sei moris hela iha susaur no terus nia laran nafatin tanba ema lubuk ida nebe ke hori uluk lakohi ukun rasik a’an ninia hahalok a’at hodi nia aman Xanana nia protesaun makas hela nafatin ne’e…Hahalok a’at nebe ke nega hodi matan momos imi nia mate no ami nia moris nafatin iha susar no terus laran hodi matan ben no laran todan, ami sei entrega hotu ba imi nebe horas ne’e iha ita Nain Maromak nia mahon okos nia liman laran I imi hamutuk hato’o ba ita Nain Maromak hodi husu Justisa no Lian Los ba ita Povo kik no kiak nia moris hanesan Povo no Nasaun oh nia dignidade no identidade rasik, hanesan Povo kik no kiak Maubere lós duni iha Mundo ne’e nia klaran…


Esperansa de Sousa Guterres, alias “Ina-Ansa Sousa naran estimada familia nia ne'e husi nia tia, Esperança Maria dos Remédios de Sousa Gama, alias Bi-Moruk Secretary das OPMT da Ponta Leste i Saudosa Matebian Bi-Moruk ne'e ita nia Maun no Kamarada Mauk Moruk Ran Nakaly Lemoray Teky Timor nia kaben...Sira nain rua kaben iha Funu laran simu matrimonio husi Padre reformado Luis da Costa iha sira nia fatin Saelari Laga, hodi perkawinan ne'e sira hetan bensaun no grasas husi ita Nai Maromak nia, oan mane rua mate hotu hamutuk oh nia inan, bapak kabutasak sira mak oho Saudosa Bi-Moruk iha Betulale Vemasse, monu tuir ba ninia primo Kayrala Xanana Gusmão nia truke se nia rona tuir nia lain karik dala ruma oin loron nia mos sei morais karik, so ita Nain Maromak mak bele hatene i oan no kamaradas kik nain rua ne'e ema para medikus Indonesios sira mak oho kah envenena hotu iha posto sanitario Venilale tanba akusa ba inocente oan sira ne'e dean katak ninia aman komandante bo'ot Komunista Fretilin nia iha ailaran Komadante Brigada Merah mak barani oho ABRI nia soldadus barak iha Funu Timor Lorosae nia laran...Nune "Ina-Ansa Sousa" ne'e kamaradas Bi-Moruk no Mauk Moruk ninia sobrinha rasik...Tanba nune mak ita hotu-hotu hamutuk haroan nafatin ba ita Nain Maromak hodi halibur sira hotu hamutuk iha Lalehan, iha duni Aman Nain Maromak nia kaduna hodi goza felicidade eterna...


Sobrinha Esperansa de Sousa Guteres aliás “Ina-Ansa Sousa” ne’e nia kaben oh ita nia kamarada no kompaneiro Taur Matan Ruak, Presidente ita nia RDTL nia agora dadauk nee’e, ninia alin Pastor Igreja Evangelika nia iha Dili. Ina-Ansa Sousa foin dadauk tinan rua ba kotuk ne mak nia fila ikas ba ita Nain Maromak Aman nia kaduna i konserteza horas ne’e dadauk hamutuk oh nia tian Bí-moruk no ninia primos rua ne’e no mos hamutuk oh maun no alin no kamaradas i kompaneiros sira seluk nebe ke horas ne’e fila hotu ona ba ita Nain Maromak nia Reino Lalehan nia, nune ita nebe sei moris hahí, hadomi, respeita no hakoak metin oh ita nia fuan katak sira nia mate la saukati i ita be sei moris sei luta nafatin ba justisa ba sira nia mate tenke sai hanesan Lian los nebe ke Povos iha mundo tenke hatene katak ran suli no vida lakun iha okupasaun Indonesia nia tempu iha ita nia rai doben Timor Lorosae la saukati i nunka bele lakun husi ita nia Histortia Ukun Rasik A’an nia..


Kamarada Mauk Moruk mak sei moris oh hamutuk nia Maun no Kmarada L7, ba sira nain rua nia famili husi primeira to’o ultima jerasaun ita nia invasor no ninia kolaborasionistas sira mak oho hotu, nune mak Maun no kamaradas no kompaneiros nain rua ne’e la foho tan ona ninia ulun ba nain ulun lekirauk sira nebe ke hakarak buka hodi hanean nafatin ita nune mos hakarak hodi susu nafatin ita bokor no rai bokor i moris patarata iha ita nia Saudosos sira nia mate restus nia leten hodi la iha moral liu...


Pois ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no ita nia Rai doben Timor Lorosae nia destino mak ita hotu tenke hamutuk labele fo’o ulun tan ba ema a’at sira nebe ke hakilar oh histerik no karlele demais iha ita nia Saudosos Matebian sira nia ruhin no kulit nebe ke barak sei namkari lemo2 ita nia Rai doben TL nia laran tomak i balu mak horas ne’e dadauk sei halot hela hamutuk iha Sagrada Familia no Falintil kah Veternanos nia Kuartel General iha Laga Tutugua neba ne’e...


Em particular maun no kamarada kah kompaneiro Mauk Moris sei moris konserteza katak nia sei buka tuir nafatin nia fen no oan sira nia mate nune mos nia maun no alin sira no kamaradas i kompaneiros barak mak monu iha kampo de batalha iha nia sori hodi ran nakfakar ba defende Rai doben TL no ita nia Povo doben Maubere hasoru ita nia invasor Indonesio hodi prinsipio metin Fretilin nia nebe ke nia simu husi nia kamaradas Saudosos Herois nain tolu, Francisco Xavier do Amaral, Nicolau dos Reis Lobato i Vicente Reis... Mai ita hotu2 hamutuk fo'o Honra i Gloria ba ita nia Saudosos Herois no Martires sira i um “Minuto de Silensiu absolutu” ba hodi hanoin ita nia Saudosos hotu2 nebe mak hodi ran no isin ba hodi defende Rai doben ida ne'e no ita nia Povo doben Timor Lorosae tomak... Hakfulak no Haksolok hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita hodi neon no laran metin nafatin...



Ita nia oan estudantes sira nia barani hodi hatudu ba ita nia invasores sira iha sira nia uma laran, politika nebe ke sai husi lia los ba ita nia Rai doben Timor Lorosae, dean, mate kah moris, tenke atu ukun a'an duni...Parabéns no hakoak bo'ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita oh neon no laran metin nafatin i nune mos ami nia sentires pesames ba familia ba oan sira nebe ke hodi isin no klamar defende ita nia ukun rasik a'an maibe oin loron sira laiha ona iha ita nia sorin tanba sira rela no konsiente sakrifika sira nia a'an hodi amrik iha nia maun no alin, kamaradas no kompaneiros, no ran maluk no mane maluk ninia sori hodi funu hasoru ita nia invasores oh lian siak no kroat hodi to'o mate nebe nia resultadu mak oin loron ita hotu goza ne'e, maibe nia funan no valor didiak ema seluk no let mak oin loron goza fali i ita oan sira ne'e sai fali hanesan penontong biasa deit...Ida ne'e mak ita tenke buka halukun duni iha ita nia sociedade Timor Lorosae nia laran tomak....
Honra i Gloria nba ita nia Asuwain Saudosos Herois ba Libertasaun Nasional i Martires ba Revolusaun Maubere...Viva o Heroico Povo Maubere! Viva a Heroica Juventude Maubere! Vivam as Gloriosas Asuwian Falintil!
Viva Matadalan Matenek Fretilin!


R.I.P companheira INANSA SOUSA..
Companheira Ansa bele lakon ona husi mundo ne'e..
maibe companheira Ansa nia naran ho memory nebe uluk ita hamutuk hodi luta ...

My beloved nice Ina- Anza Sousa ,your past struggle with tears and pain through many sacrifices and today you have been called back by our Lord and God, Holy Trinity to return to His Kingdom as His Supreme Lord and God plan and willingness that none of us will denied His Divine Purposes over our destiny …Therefore we, your comrades, struggle fellowship and entire family whereas together stood firmly and shoulder by shoulder to defend the Independence of our Immortal Maubere Homeland and at last you lost your life to stand on side of your suffering Maubere People will be always honored by us as your comrades of the National Resistance Vanguard from Falintil and Fretilin leadership we will stand firmly and unshakeable in our fundamental principles of the our Maubere Homeland Restoration and Liberation under the protection of our Almighty Lord and God Holy Trinity…

Rest in Peace dear nice Anza with your beloved Mom Bí-Moruk and your two brotherhoods ...

Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba oan doben mak ami hadomi no respeita oh laran metin to’o mate apesar de horas ne’e dadauk oan doben iha tiha ona ita Nain Maromak nia mahon okos hodi deskansa em paz mas hodi se’e nafatin tilun maiba ami neb eke sei moris hela iha susaur no terus nia laran nafatin tanba ema lubuk ida nebe ke hori uluk lakohi ukun rasik a’an ninia hahalok a’at hodi nia aman Xanana nia protesaun makas hela nafatin ne’e…Hahalok a’at nebe ke nega hodi matan momos imi nia mate no ami nia moris nafatin iha susar no terus laran hodi matan ben no laran todan, ami sei entrega hotu ba imi nebe horas ne’e iha ita Nain Maromak nia mahon okos nia liman laran I imi hamutuk hato’o ba ita Nain Maromak hodi husu Justisa no Lian Los ba ita Povo kik no kiak nia moris hanesan Povo no Nasaun oh nia dignidade no identidade rasik, hanesan Povo kik no kiak Maubere lós duni iha Mundo ne’e nia klaran…

Esperansa de Sousa Guterres, alias “Ina-Ansa Sousa naran estimada familia nia ne'e husi nia tia, Esperança Maria dos Remédios de Sousa Gama, alias Bi-Moruk Secretary das OPMT da Ponta Leste i Saudosa Matebian Bi-Moruk ne'e ita nia Maun no Kamarada Mauk Moruk Ran Nakaly Lemoray Teky Timor nia kaben...Sira nain rua kaben iha Funu laran simu matrimonio husi Padre reformado Luis da Costa iha sira nia fatin Saelari Laga, hodi perkawinan ne'e sira hetan bensaun no grasas husi ita Nai Maromak nia, oan mane rua mate hotu hamutuk oh nia inan, bapak kabutasak sira mak oho Saudosa Bi-Moruk iha Betulale Vemasse, monu tuir ba ninia primo Kayrala Xanana Gusmão nia truke se nia rona tuir nia lain karik dala ruma oin loron nia mos sei morais karik, so ita Nain Maromak mak bele hatene i oan no kamaradas kik nain rua ne'e ema para medikus Indonesios sira mak oho kah envenena hotu iha posto sanitario Venilale tanba akusa ba inocente oan sira ne'e dean katak ninia aman komandante bo'ot Komunista Fretilin nia iha ailaran Komadante Brigada Merah mak barani oho ABRI nia soldadus barak iha Funu Timor Lorosae nia laran...Nune "Ina-Ansa Sousa" ne'e kamaradas Bi-Moruk no Mauk Moruk ninia sobrinha rasik...Tanba nune mak ita hotu-hotu hamutuk haroan nafatin ba ita Nain Maromak hodi halibur sira hotu hamutuk iha Lalehan, iha duni Aman Nain Maromak nia kaduna hodi goza felicidade eterna...

Sobrinha Esperansa de Sousa Guteres aliás “Ina-Ansa Sousa” ne’e nia kaben oh ita nia kamarada no kompaneiro Taur Matan Ruak, Presidente ita nia RDTL nia agora dadauk nee’e, ninia alin Pastor Igreja Evangelika nia iha Dili. Ina-Ansa Sousa foin dadauk tinan rua ba kotuk ne mak nia fila ikas ba ita Nain Maromak Aman nia kaduna i konserteza horas ne’e dadauk hamutuk oh nia tian Bí-moruk no ninia primos rua ne’e no mos hamutuk oh maun no alin no kamaradas i kompaneiros sira seluk nebe ke horas ne’e fila hotu ona ba ita Nain Maromak nia Reino Lalehan nia, nune ita nebe sei moris hahí, hadomi, respeita no hakoak metin oh ita nia fuan katak sira nia mate la saukati i ita be sei moris sei luta nafatin ba justisa ba sira nia mate tenke sai hanesan Lian los nebe ke Povos iha mundo tenke hatene katak ran suli no vida lakun iha okupasaun Indonesia nia tempu iha ita nia rai doben Timor Lorosae la saukati i nunka bele lakun husi ita nia Histortia Ukun Rasik A’an nia..

Kamarada Mauk Moruk mak sei moris oh hamutuk nia Maun no Kmarada L7, ba sira nain rua nia famili husi primeira to’o ultima jerasaun ita nia invasor no ninia kolaborasionistas sira mak oho hotu, nune mak Maun no kamaradas no kompaneiros nain rua ne’e la foho tan ona ninia ulun ba nain ulun lekirauk sira nebe ke hakarak buka hodi hanean nafatin ita nune mos hakarak hodi susu nafatin ita bokor no rai bokor i moris patarata iha ita nia Saudosos sira nia mate restus nia leten hodi la iha moral liu...

Pois ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no ita nia Rai doben Timor Lorosae nia destino mak ita hotu tenke hamutuk labele fo’o ulun tan ba ema a’at sira nebe ke hakilar oh histerik no karlele demais iha ita nia Saudosos Matebian sira nia ruhin no kulit nebe ke barak sei namkari lemo2 ita nia Rai doben TL nia laran tomak i balu mak horas ne’e dadauk sei halot hela hamutuk iha Sagrada Familia no Falintil kah Veternanos nia Kuartel General iha Laga Tutugua neba ne’e...

Em particular maun no kamarada kah kompaneiro Mauk Moris sei moris konserteza katak nia sei buka tuir nafatin nia fen no oan sira nia mate nune mos nia maun no alin sira no kamaradas i kompaneiros barak mak monu iha kampo de batalha iha nia sori hodi ran nakfakar ba defende Rai doben TL no ita nia Povo doben Maubere hasoru ita nia invasor Indonesio hodi prinsipio metin Fretilin nia nebe ke nia simu husi nia kamaradas Saudosos Herois nain tolu, Francisco Xavier do Amaral, Nicolau dos Reis Lobato i Vicente Reis... Mai ita hotu2 hamutuk fo'o Honra i Gloria ba ita nia Saudosos Herois no Martires sira i um “Minuto de Silensiu absolutu” ba hodi hanoin ita nia Saudosos hotu2 nebe mak hodi ran no isin ba hodi defende Rai doben ida ne'e no ita nia Povo doben Timor Lorosae tomak... Hakfulak no Haksolok hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita hodi neon no laran metin nafatin... Os carniceiros lideres Timorenses em foram e continuam ser cumplices dos mistérios mortes dos nossos Asuwains e Valorosos Homens e Mulheres, Velhos e Velhas, Adolescentes e Juventude Maubere em solo Pátrio de Timor Leste, durante os quase 25 anos de ocupação da Republica de Indonésia...


Ita nia oan estudantes sira nia barani hodi hatudu ba ita nia invasores sira iha sira nia uma laran, politika nebe ke sai husi lia los ba ita nia Rai doben Timor Lorosae, dean, mate kah moris, tenke atu ukun a'an duni...Parabéns no hakoak bo'ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita oh neon no laran metin nafatin i nune mos ami nia sentires pesames ba familia ba oan sira nebe ke hodi isin no klamar defende ita nia ukun rasik a'an maibe oin loron sira laiha ona iha ita nia sorin tanba sira rela no konsiente sakrifika sira nia a'an hodi amrik iha nia maun no alin, kamaradas no kompaneiros, no ran maluk no mane maluk ninia sori hodi funu hasoru ita nia invasores oh lian siak no kroat hodi to'o mate nebe nia resultadu mak oin loron ita hotu goza ne'e, maibe nia funan no valor didiak ema seluk no let mak oin loron goza fali i ita oan sira ne'e sai fali hanesan penontong biasa deit...Ida ne'e mak ita tenke buka halukun duni iha ita nia sociedade Timor Lorosae nia laran tomak....
Honra i Gloria nba ita nia Asuwain Saudosos Herois ba Libertasaun Nasional i Martires ba Revolusaun Maubere...Viva o Heroico Povo Maubere! Viva a Heroica Juventude Maubere! Vivam as Gloriosas Asuwian Falintil!
Viva Matadalan Matenek Fretilin!


R.I.P companheira INANSA SOUSA..
Companheira Ansa bele lakon ona husi mundo ne'e..
maibe companheira Ansa nia naran ho memory nebe uluk ita hamutuk hodi luta ...

My beloved nice Ina- Anza Sousa ,your past struggle with tears and pain through many sacrifices and today you have been called back by our Lord and God, Holy Trinity to return to His Kingdom as His Supreme Lord and God plan and willingness that none of us will denied His Divine Purposes over our destiny …Therefore we, your comrades, struggle fellowship and entire family whereas together stood firmly and shoulder by shoulder to defend the Independence of our Immortal Maubere Homeland and at last you lost your life to stand on side of your suffering Maubere People will be always honored by us as your comrades of the National Resistance Vanguard from Falintil and Fretilin leadership we will stand firmly and unshakeable in our fundamental principles of the our Maubere Homeland Restoration and Liberation under the protection of our Almighty Lord and God Holy Trinity…

Rest in Peace dear nice Anza with your beloved Mom Bí-Moruk and your two brotherhoods ...

Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba oan doben mak ami hadomi no respeita oh laran metin to’o mate apesar de horas ne’e dadauk oan doben iha tiha ona ita Nain Maromak nia mahon okos hodi deskansa em paz mas hodi se’e nafatin tilun maiba ami neb eke sei moris hela iha susaur no terus nia laran nafatin tanba ema lubuk ida nebe ke hori uluk lakohi ukun rasik a’an ninia hahalok a’at hodi nia aman Xanana nia protesaun makas hela nafatin ne’e…Hahalok a’at nebe ke nega hodi matan momos imi nia mate no ami nia moris nafatin iha susar no terus laran hodi matan ben no laran todan, ami sei entrega hotu ba imi nebe horas ne’e iha ita Nain Maromak nia mahon okos nia liman laran I imi hamutuk hato’o ba ita Nain Maromak hodi husu Justisa no Lian Los ba ita Povo kik no kiak nia moris hanesan Povo no Nasaun oh nia dignidade no identidade rasik, hanesan Povo kik no kiak Maubere lós duni iha Mundo ne’e nia klaran…

Esperansa de Sousa Guterres, alias “Ina-Ansa Sousa naran estimada familia nia ne'e husi nia tia, Esperança Maria dos Remédios de Sousa Gama, alias Bi-Moruk Secretary das OPMT da Ponta Leste i Saudosa Matebian Bi-Moruk ne'e ita nia Maun no Kamarada Mauk Moruk Ran Nakaly Lemoray Teky Timor nia kaben...Sira nain rua kaben iha Funu laran simu matrimonio husi Padre reformado Luis da Costa iha sira nia fatin Saelari Laga, hodi perkawinan ne'e sira hetan bensaun no grasas husi ita Nai Maromak nia, oan mane rua mate hotu hamutuk oh nia inan, bapak kabutasak sira mak oho Saudosa Bi-Moruk iha Betulale Vemasse, monu tuir ba ninia primo Kayrala Xanana Gusmão nia truke se nia rona tuir nia lain karik dala ruma oin loron nia mos sei morais karik, so ita Nain Maromak mak bele hatene i oan no kamaradas kik nain rua ne'e ema para medikus Indonesios sira mak oho kah envenena hotu iha posto sanitario Venilale tanba akusa ba inocente oan sira ne'e dean katak ninia aman komandante bo'ot Komunista Fretilin nia iha ailaran Komadante Brigada Merah mak barani oho ABRI nia soldadus barak iha Funu Timor Lorosae nia laran...Nune "Ina-Ansa Sousa" ne'e kamaradas Bi-Moruk no Mauk Moruk ninia sobrinha rasik...Tanba nune mak ita hotu-hotu hamutuk haroan nafatin ba ita Nain Maromak hodi halibur sira hotu hamutuk iha Lalehan, iha duni Aman Nain Maromak nia kaduna hodi goza felicidade eterna...

Sobrinha Esperansa de Sousa Guteres aliás “Ina-Ansa Sousa” ne’e nia kaben oh ita nia kamarada no kompaneiro Taur Matan Ruak, Presidente ita nia RDTL nia agora dadauk nee’e, ninia alin Pastor Igreja Evangelika nia iha Dili. Ina-Ansa Sousa foin dadauk tinan rua ba kotuk ne mak nia fila ikas ba ita Nain Maromak Aman nia kaduna i konserteza horas ne’e dadauk hamutuk oh nia tian Bí-moruk no ninia primos rua ne’e no mos hamutuk oh maun no alin no kamaradas i kompaneiros sira seluk nebe ke horas ne’e fila hotu ona ba ita Nain Maromak nia Reino Lalehan nia, nune ita nebe sei moris hahí, hadomi, respeita no hakoak metin oh ita nia fuan katak sira nia mate la saukati i ita be sei moris sei luta nafatin ba justisa ba sira nia mate tenke sai hanesan Lian los nebe ke Povos iha mundo tenke hatene katak ran suli no vida lakun iha okupasaun Indonesia nia tempu iha ita nia rai doben Timor Lorosae la saukati i nunka bele lakun husi ita nia Histortia Ukun Rasik A’an nia..

Kamarada Mauk Moruk mak sei moris oh hamutuk nia Maun no Kmarada L7, ba sira nain rua nia famili husi primeira to’o ultima jerasaun ita nia invasor no ninia kolaborasionistas sira mak oho hotu, nune mak Maun no kamaradas no kompaneiros nain rua ne’e la foho tan ona ninia ulun ba nain ulun lekirauk sira nebe ke hakarak buka hodi hanean nafatin ita nune mos hakarak hodi susu nafatin ita bokor no rai bokor i moris patarata iha ita nia Saudosos sira nia mate restus nia leten hodi la iha moral liu...

Pois ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no ita nia Rai doben Timor Lorosae nia destino mak ita hotu tenke hamutuk labele fo’o ulun tan ba ema a’at sira nebe ke hakilar oh histerik no karlele demais iha ita nia Saudosos Matebian sira nia ruhin no kulit nebe ke barak sei namkari lemo2 ita nia Rai doben TL nia laran tomak i balu mak horas ne’e dadauk sei halot hela hamutuk iha Sagrada Familia no Falintil kah Veternanos nia Kuartel General iha Laga Tutugua neba ne’e...

Em particular maun no kamarada kah kompaneiro Mauk Moris sei moris konserteza katak nia sei buka tuir nafatin nia fen no oan sira nia mate nune mos nia maun no alin sira no kamaradas i kompaneiros barak mak monu iha kampo de batalha iha nia sori hodi ran nakfakar ba defende Rai doben TL no ita nia Povo doben Maubere hasoru ita nia invasor Indonesio hodi prinsipio metin Fretilin nia nebe ke nia simu husi nia kamaradas Saudosos Herois nain tolu, Francisco Xavier do Amaral, Nicolau dos Reis Lobato i Vicente Reis... Mai ita hotu2 hamutuk fo'o Honra i Gloria ba ita nia Saudosos Herois no Martires sira i um “Minuto de Silensiu absolutu” ba hodi hanoin ita nia Saudosos hotu2 nebe mak hodi ran no isin ba hodi defende Rai doben ida ne'e no ita nia Povo doben Timor Lorosae tomak... Hakfulak no Haksolok hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita hodi neon no laran metin nafatin...


Maubere Tuba Rai Metin shared Lana Soares da Costa's photo.

Ita nia oan estudantes sira nia barani hodi hatudu ba ita nia invasores sira iha sira nia uma laran, politika nebe ke sai husi lia los ba ita nia Rai doben Timor Lorosae, dean, mate kah moris, tenke atu ukun a'an duni...Parabéns no hakoak bo'ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita oh neon no laran metin nafatin i nune mos ami nia sentires pesames ba familia ba oan sira nebe ke hodi isin no klamar defende ita nia ukun rasik a'an maibe oin loron sira laiha ona iha ita nia sorin tanba sira rela no konsiente sakrifika sira nia a'an hodi amrik iha nia maun no alin, kamaradas no kompaneiros, no ran maluk no mane maluk ninia sori hodi funu hasoru ita nia invasores oh lian siak no kroat hodi to'o mate nebe nia resultadu mak oin loron ita hotu goza ne'e, maibe nia funan no valor didiak ema seluk no let mak oin loron goza fali i ita oan sira ne'e sai fali hanesan penontong biasa deit...Ida ne'e mak ita tenke buka halukun duni iha ita nia sociedade Timor Lorosae nia laran tomak....
Honra i Gloria nba ita nia Asuwain Saudosos Herois ba Libertasaun Nasional i Martires ba Revolusaun Maubere...Viva o Heroico Povo Maubere! Viva a Heroica Juventude Maubere! Vivam as Gloriosas Asuwian Falintil!
Viva Matadalan Matenek Fretilin!


R.I.P companheira INANSA SOUSA..
Companheira Ansa bele lakon ona husi mundo ne'e..
maibe companheira Ansa nia naran ho memory nebe uluk ita hamutuk hodi luta ...

My beloved nice Ina- Anza Sousa ,your past struggle with tears and pain through many sacrifices and today you have been called back by our Lord and God, Holy Trinity to return to His Kingdom as His Supreme Lord and God plan and willingness that none of us will denied His Divine Purposes over our destiny …Therefore we, your comrades, struggle fellowship and entire family whereas together stood firmly and shoulder by shoulder to defend the Independence of our Immortal Maubere  Homeland   and at last you lost your life to stand on side  of your suffering Maubere People will be always honored by us as your comrades of the National Resistance Vanguard  from Falintil and Fretilin leadership we will stand firmly and unshakeable in our fundamental principles of the our Maubere Homeland Restoration and Liberation under the protection of our Almighty Lord and God Holy Trinity…

Rest in Peace dear nice Anza with your beloved Mom Bí-Moruk and your two brotherhoods ...

Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba oan doben mak ami hadomi no respeita oh laran metin to’o mate apesar de horas ne’e dadauk oan doben iha tiha ona ita Nain Maromak nia  mahon okos hodi deskansa em paz mas hodi  se’e nafatin tilun maiba ami neb eke sei moris hela iha susaur no terus nia laran nafatin tanba ema lubuk ida nebe ke hori uluk lakohi ukun rasik a’an ninia hahalok a’at hodi nia aman Xanana nia protesaun makas hela nafatin ne’e…Hahalok a’at nebe ke nega hodi matan momos imi nia mate no ami nia moris nafatin iha susar no terus laran hodi matan ben no laran todan,  ami sei entrega hotu ba imi nebe horas ne’e iha ita Nain Maromak nia mahon okos nia liman laran I imi hamutuk hato’o ba ita Nain Maromak hodi husu Justisa no Lian Los ba ita Povo kik no kiak nia moris hanesan Povo no Nasaun oh nia dignidade no identidade rasik, hanesan Povo kik no kiak Maubere lós duni iha Mundo ne’e nia klaran…

Esperansa de Sousa Guterres, alias “Ina-Ansa Sousa naran estimada familia nia ne'e husi nia tia, Esperança Maria dos Remédios de Sousa Gama, alias Bi-Moruk Secretary das OPMT da Ponta Leste i Saudosa Matebian Bi-Moruk ne'e ita nia Maun no Kamarada Mauk Moruk Ran Nakaly Lemoray Teky Timor nia kaben...Sira nain rua kaben iha Funu laran simu matrimonio husi Padre reformado Luis da Costa iha sira nia fatin Saelari Laga, hodi perkawinan ne'e sira hetan bensaun no grasas husi ita Nai Maromak nia, oan mane rua mate hotu hamutuk oh nia inan, bapak kabutasak sira mak oho Saudosa Bi-Moruk iha Betulale Vemasse, monu tuir ba ninia primo Kayrala Xanana Gusmão nia truke se nia rona tuir nia lain karik dala ruma oin loron nia mos sei morais karik, so ita Nain Maromak mak bele hatene i oan no kamaradas kik nain rua ne'e ema para medikus Indonesios sira mak oho kah envenena hotu iha posto sanitario Venilale tanba akusa ba inocente oan sira ne'e dean katak ninia aman komandante bo'ot Komunista Fretilin nia iha ailaran Komadante Brigada Merah mak barani oho ABRI nia soldadus barak iha Funu Timor Lorosae nia laran...Nune "Ina-Ansa Sousa" ne'e kamaradas Bi-Moruk no Mauk Moruk ninia sobrinha rasik...Tanba nune mak ita hotu-hotu hamutuk haroan nafatin ba ita Nain Maromak hodi halibur sira hotu hamutuk iha Lalehan, iha duni Aman Nain Maromak nia kaduna hodi goza felicidade eterna...

Sobrinha Esperansa de Sousa Guteres aliás “Ina-Ansa Sousa” ne’e nia kaben oh ita nia kamarada no kompaneiro Taur Matan Ruak, Presidente ita nia RDTL nia agora dadauk nee’e, ninia alin Pastor Igreja Evangelika nia iha Dili. Ina-Ansa Sousa foin dadauk tinan rua ba kotuk ne mak nia fila ikas ba ita Nain Maromak Aman nia kaduna i konserteza horas ne’e dadauk hamutuk oh nia tian Bí-moruk no ninia primos rua ne’e no mos hamutuk oh maun no alin no kamaradas i kompaneiros sira seluk nebe ke horas ne’e fila hotu ona ba ita Nain Maromak nia Reino Lalehan nia, nune ita nebe sei moris hahí, hadomi, respeita no hakoak metin oh ita nia fuan katak sira nia mate la saukati i ita be sei moris sei luta nafatin ba justisa ba sira nia mate tenke sai hanesan Lian los nebe ke Povos iha mundo tenke hatene katak ran suli no vida lakun iha okupasaun Indonesia nia tempu iha ita nia rai doben Timor Lorosae la saukati i nunka bele lakun husi ita nia Histortia Ukun Rasik A’an nia..

Kamarada Mauk Moruk mak sei moris oh hamutuk nia Maun no Kmarada L7, ba sira nain rua nia famili husi primeira to’o ultima jerasaun ita nia invasor no ninia kolaborasionistas sira mak oho hotu, nune mak Maun no kamaradas no kompaneiros nain rua ne’e la foho tan ona ninia ulun ba nain ulun lekirauk sira nebe ke hakarak buka hodi hanean nafatin ita nune mos hakarak hodi susu nafatin ita bokor no rai bokor i moris patarata iha ita nia Saudosos sira nia mate restus nia leten hodi la iha moral liu...

Pois ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no ita nia Rai doben Timor Lorosae nia destino mak ita hotu tenke hamutuk labele fo’o ulun tan ba ema a’at sira nebe ke hakilar oh histerik no karlele demais iha ita nia Saudosos Matebian sira nia ruhin no kulit nebe ke barak sei namkari lemo2 ita nia Rai doben TL nia laran tomak i balu mak horas ne’e dadauk sei halot hela hamutuk iha Sagrada Familia no Falintil kah Veternanos nia Kuartel General iha Laga Tutugua neba ne’e...

Em particular maun no kamarada kah kompaneiro Mauk Moris sei moris  konserteza katak nia sei buka tuir nafatin nia fen no oan sira nia mate nune mos nia maun no alin sira no kamaradas i kompaneiros barak mak monu iha kampo de batalha iha nia sori hodi ran nakfakar ba defende Rai doben TL no ita nia Povo doben Maubere hasoru ita nia invasor Indonesio hodi prinsipio metin Fretilin nia nebe ke nia simu husi nia kamaradas Saudosos Herois nain tolu, Francisco Xavier do Amaral, Nicolau dos Reis Lobato i Vicente Reis... Mai ita hotu2 hamutuk fo'o Honra i Gloria ba ita nia Saudosos Herois no Martires sira i um “Minuto de Silensiu absolutu” ba hodi hanoin ita nia Saudosos hotu2 nebe mak hodi ran no isin ba hodi defende Rai doben ida ne'e no ita nia Povo doben Timor Lorosae tomak... Hakfulak no Haksolok hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu mak ami hadomi no respeita hodi neon no laran metin nafatin...


zondag 15 juli 2012

Horta have bowed to the President Ruak with intention to ask him in order do not allow to all winners Political Parties to form the National United Government…What is the real main reason, we still not know yet, but we do suggest all of you with very prudent manner go to read the letter in three international languages, English, Indonesian and Portuguese and reflect well its contents, rather than we do take any blindly judgment related the so called open Letter sent to President Taur Matan Ruak by Horta former RDTL's President…




Friday, July 13, 2012

TIMORESE CALLS FOR PR TO REJECT "A GOVERNMENT OF NATIONAL UNITY"



A good actor, a great showcased

By António Veríssimo

In Timor-Leste are growing rumors that the Party of Xanana Gusmão, CNRT, will ally itself with FRETILIN and form a Government of national unity which style. Reported that preliminary negotiations between the two political parties have already occurred and that FRETILIN is doing too much concession to Xanana Gusmão, causing unease among the fretilins that frown on such Alliance and who see with good eyes the FRETILIN Government at any price.

In a text published in the East Timorese blog Timor Hau Nian Doben we can see a poignant letter addressed to PR of Timor-Leste, Taur Matan Ruak asking that the "do not allow" the formation of "a Government of national unity," the authorship is Zizi Pedruco. There she specifies the reasons why tops the fail such a political maneuver which can only become more deficient democracy. We publish below this text.

For alleged reasons similar to Zizi Pedruco and immense Timorese also here in PG we transmitted our opinion in Timor-Leste: GOVERNMENT of NATIONAL UNITY or the collapse of the MATEBIAN? By now little more we want to add. We prefer, instead, to join the voice to that fear and fail the unnatural alliance-FRETILIN and CNRT sign underneath the Zizi's text and many more Timorese Pedruco. FRETILIN did not win the election, so it does not have to participate in a Government that will allow the Xanana Gusmão as Prime Minister, make the most of it-cover up the theft and corruption, stunts, and use another political party is ally where hiding. Costumes that we saw in the previous Government of Xanana Gusmão for five years and that it served to do what they wanted and "dry" the parties that he then allied with, except for the Democratic Party, de La Sama, because practically the same bag flour are.

Moreover, you will not be critic this situation in the future too, the "phenomenon", using the metaphor of the eucalyptus, said to be a tree that dry everything around ... Behold, Xanana Gusmão, the "secant" since the early days in which became involved in politics. By chance, sometimes, in addition to dry until it happened the politically many who lost their lives by varied and alleged circumstances here and now don't come to the case. It is certain that the "eucalyptus" continues to grow and the "dry" Timor-Leste. Until when ... Also depends a lot-almost totally-Taur Matan Ruak, the PR recently elected.

It happens the better for the Timorese, the people until now betrayed. It happens the better for Timor-Leste.

Read Zizi Pedruco on THND:

MR. PRESIDENT OF THE REPUBLIC, DOES NOT ALLOW A GOVERNMENT OF "NATIONAL UNITY"

Zizi Pedruco

One of the main foundations of the candidacy of current President of the Republic was he want to strengthen democracy in East Timor, for this reason I, in my capacity as Zé-nobody, but who wants the best for the Timorese people, I very humbly ask your Excellency, Taur Matan Ruak, to not allow the formation of a Government of "national unity".

Is General Ruak that fits, in accordance with the constitutional powers conferred on it by the basic law in force in East Timor, "Appoint and swear in the Prime Minister nominated by the party or Alliance of parties with parliamentary majority, after having heard the political parties in the national Parliament."

Ramos-Horta appointed five years ago, an Alliance of parties that was given the name of Alliance of parliamentary majority and completely ignored the will of the people, who gave the majority of their votes to the party with the aim of this party to rule the country. According to Fretilin in the past five years, East Timor had a Government "in fact" and not "de jure". I agreed with Fretilin. It was a tactical error of Horta, with this "joke", lost the opportunity to be awarded a second presidential term, deservedly, tell yourself.

Taur Matan Ruak, a good man, I honestly believe that has the interests of the people and this country as the primacy of your Presidency cannot ignore the will of the people, and this was demonstrated in past elections Saturday.

The will of the Timorese was unequivocally the have the CNRT as Government and opposition Fretilin. There is talk of "buying votes", I believe there was (damn Uncle Alexander, ugly thing!), but may not in any way have been the determining factor for Xanana Gusmão has won these elections. Let us not be naïve gentlemen, just look at the results of legislative elections at the national level and see that Xanana had a resounding victory on Saturday. It is obvious that this is who the people of East Timor trust. As I said earlier, I here "swallow a brave frog" but do not question the willingness expressed by my people. It was what was missing! Who am I to do?

Now, the country remains without a strong opposition and walk all wanting to govern and the people get completely defenseless and silent, is absurd. No doubt that the country will be a despot, where the supervision to this Government of "national unity" will be weak and the national Parliament will be composed of clowns to play the game of democracy. A real attack against the highest interests and rights of the Maubere people. Anyone who says otherwise is acting in bad faith and do not want the genuine good of the people. STOP LYING!

We are all naive and we believe that for five years the Lords in power will all understand each other and that will be by mutual agreement at all, and that every day will work hard in the interests of this great people?  ... We are not stupid and ignorant, does it? Those who do not know you that you buy! Shut up your mouth...

The only one who will miss this great farce of a Government of "national unity" is inevitably the Timorese people. The President of the Republic should not accept that such an atrocity is committed against this people that has already suffered so much, and continues to suffer. By Timorese without voice and the well of them, a major does not have to be told this FARCE that call for "national unity" Government. NO, PERIOD! A strong opposition and serious is what this people need and not a Government of, "all to the sauce and faith in God". For consistency!

The credible non-governmental organization (NGO), la'o Hamutuk alert on a statement to the dangers of this Government of "national unity", stating that "a State is essential to a genuine multiparty democracy."

This NGO also alert to the fact that the next Government will be crucial to the development of the country and improvement of life of his people, because the "mama" of our oil resources, one day, will dry up. Not being appropriately managed wealth from future oil for the Timorese people will be in danger.

"The question is critical-the Fifth Constitutional Government of Timor may be the last significant oil wealth to spend. If this revenue is not used for exporting these resources to build our non-oil economy, reduce the dependence on imports, the strengthening of agriculture and building strong human resources to replace oil, soon we will face a disaster shortly after 2017. A Government without the opposition institutionalized policy-if he is called "national unity" or "a single party State"-often take poor decisions and ignores the wishes of the people, endangering the future of the next generation of Timor-Leste "-says the statement from La'o Hamutuk.

This year was the year of the "feast of Democracy" in East Timor; the Timorese went to the polls to choose a President of the Republic and a Government and did so as always, in a dignified manner and manifest. Why are want to tamper with and betraying the will of this people?

The people is not ignorant (already gave us so many times demonstrated its electoral intelligence), it is clear that has its reasons, legitimate, let it be, to have voted in the CNRT and not in Fretilin. It is not for me that have no partisan affiliation with this party to electoral disaster exam or make deep reflection of what is evil in this party. Something goes wrong in the "Kingdom of Fretilin," we have no doubts about it. In three months lost two elections of presidential incontrovertibly the and now the legislation. Fretilin took a "great ballet dancer" of his opponents in both elections. Something does not go at all well...

Fretilin lost? Goes to the opposition, now this! So is democracy! Another way is a betrayal to the will of the people! INADMISSIBLE!

So that photos like the one above do not recur, to see an aunt (so called ladies older East Timorese) my scour the garbage in search of food with a face of suffering that makes cry stones, so that the Timorese people have a dignified future he so richly deserves, I beg to Mr. President of the Republic for that does not allow this joke with obscure interests of a Government of "national unity".

Mr. General Taur Matan Ruak, person I deserve my utmost respect, consideration and admiration, do not allow these people to be abandoned to their fate, do not allow the national Parliament is transformed into a circus, where we only clowns as actors and where the legitimate interests of the Timorese people are pilfered.

These people deserve everything and very little or even nothing, has enjoyed. Enough of injustice! JUST!



Published by GLOBAL PAGE in 09:01



Translated by MAUBERE TUBA RAI METIN







Jumat, 13 Juli 2012

TIMOR PANGGILAN UNTUK PR UNTUK MENOLAK "PEMERINTAHAN PERSATUAN NASIONAL"



Seorang aktor yang baik, besar memamerkan

Oleh: António Veríssimo

Di Timor-Leste yang tumbuh rumor bahwa partai Xanana Gusmao, CNRT, akan Sekutu sendiri dengan FRETILIN dan membentuk pemerintah persatuan nasional yang gaya. Melaporkan bahwa awal negosiasi antara dua partai politik telah terjadi dan bahwa FRETILIN melakukan terlalu banyak konsesi untuk Xanana Gusmao, menyebabkan kegelisahan di antara fretilins bahwa berkerut Aliansi tersebut dan siapa yang melihat dengan mata yang baik pemerintah FRETILIN harga apapun.

Dalam teks yang diterbitkan dalam blog Timor Timur Timor Hau Nian Doben kita dapat melihat surat tajam yang ditujukan untuk PR dari Timor Leste, Taur Matan Ruak bertanya bahwa "tidak mengizinkan" pembentukan "sebuah pemerintah persatuan nasional," kepengarangan adalah Zizi Pedruco. Sana ia menentukan alasan mengapa puncak gagal seperti manuver politik yang hanya bisa menjadi lebih kurang demokrasi. Kami menerbitkan di bawah teks ini.

Untuk dugaan alasan mirip Zizi Pedruco dan Timor Timur yang besar juga di sini di PG kami memebrikan pendapat kami di Timor-Leste: pemerintah persatuan nasional atau runtuhnya MATEBIAN?. Sekarang sedikit lebih kita ingin menambahkan. Kami memilih, sebaliknya, untuk bergabung dengan suara untuk rasa takut dan gagal tidak wajar Aliansi-FRETILIN dan CNRT tanda di bawah Zizi teks dan banyak lebih Timor Pedruco. FRETILIN tidak memenangkan pemilu, sehingga tidak ada untuk berpartisipasi dalam pemerintahan yang akan memungkinkan Xanana Gusmão sebagai Perdana Menteri, membuat sebagian besar it-menutupi pencurian dan korupsi, stunt, dan menggunakan si partai politik lain Sekutu di mana bersembunyi. Kostum yang kita lihat dalam pemerintahan Xanana Gusmão sebelumnya selama lima tahun dan yang berfungsi untuk melakukan apa yang mereka inginkan dan "kering" pihak yang ia kemudian bersekutu dengan, kecuali untuk Partai Demokrat, de La Sama, karena hampir sama tas tepung adalah.

Selain itu, Anda tidak akan menbahayankan situasi ini di masa depan juga, "fenomena", menggunakan metafora eucalyptus, dikatakan pohon yang kering segala sesuatu di sekitar... Lihatlah, Xanana Gusmao, "sekan" sejak hari-hari awal di mana menjadi terlibat dalam politik. Secara kebetulan, kadang-kadang, selain kering sampai hal itu terjadi secara politis banyak yang kehilangan nyawa mereka oleh keadaan bervariasi dan dugaan di sini dan sekarang jangan datang ke kasus. Pasti bahwa "eucalyptus" terus tumbuh dan Timor-Leste "kering". Sampai kapan... Juga tergantung banyak hampir benar-benar-Taur Matan Ruak, PR yang terpilih.

Itu terjadi lebih baik untuk kebudayaan, orang-orang sampai sekarang dikhianati. Itu terjadi lebih baik untuk Timor Leste.

Baca Zizi Pedruco di THND:

BAPAK PRESIDEN REPUBLIK, TIDAK MEMUNGKINKAN PEMERINTAH "PERSATUAN NASIONAL"

Zizi Pedruco

Salah satu dasar-dasar utama pencalonan Presiden Republik adalah dia ingin untuk memperkuat demokrasi di Timor Timur, untuk alasan ini saya, dalam kapasitas saya sebagai Zé-tak ada, tapi yang keinginan yang terbaik bagi Rakyat Timor Timur, aku sangat rendah hati memohon kpd yg Mulia, Taur Matan Ruak, untuk tak diijinkan atau tak memungkinkan pembentukan pemerintahan "Persatuan Nasional".

Adalah umum Ruak yang sesuai, sesuai dengan kekuasaan konstitusional yang diberikan di atasnya oleh undang-undang dasar yang berlaku di Timor Timur, "menunjuk dan bersumpah di Perdana Menteri dinominasikan oleh partai atau aliansi partai dengan mayoritas parlementer, setelah mendengar partai-partai politik di Parlemen Nasional."

Ramos-Horta ditunjuk lima tahun yang lalu, aliansi partai yang diberi nama Aliansi mayoritas parlementer dan benar-benar mengabaikan kehendak rakyat, yang memberikan mayoritas suara mereka kepada partai dengan tujuan Partai ini untuk memerintah negara ini. Menurut Fretilin di lima tahun, Timor Timur telah pemerintah "pada kenyataannya" dan bukan "de jure". Saya setuju dengan Fretilin. Itu adalah kesalahan taktis Horta, dengan ini "lelucon", kehilangan kesempatan untuk diberikan jabatan Presiden, sepatutnya, memberitahu diri sendiri.

Taur Matan Ruak, seorang pria yang baik, jujur aku percaya yang memiliki kepentingan Rakyat dan negara ini sebagai keunggulan Presiden. Anda tidak dapat mengabaikan kehendak rakyat, dan ini ditunjukkan dalam pemilu terakhir Sabtu.

Akan kebudayaan adalah tegas telah turut hadir sebagai pemerintah dan oposisi Fretilin. Ada pembicaraan dari "membeli suara", saya percaya ada (sialan paman Alexander, hal jelek!), tapi tidak dengan cara apapun mungkin faktor yang menentukan untuk Xanana Gusmao telah memenangkan pemilihan ini. Mari kita tidak tuan-tuan naif, hanya melihat hasil pemilu legislatif di tingkat nasional dan melihat bahwa Xanana memiliki kemenangan gemilang pada hari Sabtu. Hal ini jelas bahwa ini adalah yang percaya orang-orang Timor Timur. Seperti saya katakan sebelumnya, aku di sini "menelan seekor kodok yg hebat sekali" tapi tidak mempertanyakan kesediaan yang diungkapkan oleh orang-orang. Itu apa itu hilang! Yang saya lakukan?

Sekarang, negara tetap tanpa oposisi yang kuat dan berjalan semua ingin mengatur dan dan mendapatkan orang-orang benar-benar berdaya dan diam, tidak masuk akal. Tidak diragukan lagi bahwa negara akan nubuat, di mana pengawasan pemerintah ini "Persatuan Nasional" akan menjadi lemah dan parlemen nasional akan terdiri dari badut untuk memainkan permainan demokrasi. Serangan nyata terhadap kepentingan dan hak-hak rakyat Maubere tertinggi. Siapa pun yang mengatakan sebaliknya bertindak itikad buruk dan tidak ingin baik asli dari orang-orang. BERHENTI BERBOHONG!

Kita semua naif dan kami percaya bahwa selama lima tahun penguasa kekuasaan akan semua mengerti satu sama lain dan yang akan dengan persetujuan bersama sama sekali, dan bahwa setiap hari akan bekerja keras untuk kepentingan orang-orang hebat ini? Oh... Kami tidak bodoh dan bodoh, apakah itu? Orang-orang yang tidak tahu Anda, bahwa Anda membeli! Tutup mulut Anda...

Satu-satunya yang akan kehilangan ini lelucon besar dari pemerintah "Persatuan Nasional" adalah pasti orang-orang Timor Timur. Presiden Republik, tidak boleh menerima suatu kekejaman dilakukan terhadap orang-orang ini yang telah mengalami begitu banyak, dan terus menderita. Oleh Timor Timur tanpa suara dan baik dari mereka, besar tidak harus diberitahu ini LELUCON yang memanggil untuk "kesatuan nasional" pemerintah. TIDAK, MASA! Oposisi yang kuat dan serius adalah apa yang orang ini perlu dan tidak pemerintah, "semua untuk saus dan iman dalam Tuhan". Untuk konsistensi!

Kredibel organisasi non-pemerintah (LSM), La'o Hamutuk waspada pada sebuah pernyataan bahaya ini pemerintah persatuan"nasional", menyatakan bahwa "negara penting untuk demokrasi multipartai yang sejati."

LSM ini juga waspada terhadap kenyataan bahwa pemerintah berikutnya akan sangat penting untuk perkembangan negara dan perbaikan kehidupan umat-Nya, karena "mama" sumber daya minyak kami, suatu hari, akan mengering. Tidak menjadi tepat dikelola kekayaan dari masa depan minyak untuk masyarakat akan berada dalam bahaya.

"Pertanyaan kritis-kelima konstitusional pemerintah Timor mungkin kekayaan minyak signifikan terakhir untuk menghabiskan. Jika pendapatan ini tidak digunakan untuk mengekspor sumber daya ini untuk membangun perekonomian non-minyak, mengurangi ketergantungan pada impor, memperkuat pertanian dan pembangunan sumber daya manusia yang kuat untuk mengganti minyak, segera kita akan menghadapi bencana tak lama setelah 2017. Pemerintahan tanpa oposisi dilembagakan kebijakan-jika ia disebut "Persatuan Nasional" atau "satu partai negara" pasti akan sering mengambil keputusan miskin dan mengabaikan keinginan Rakyat, membahayakan masa depan generasi berikutnya dari Timor Leste " mengatakan menurut pernyataan dari La'o Hamutuk.

Tahun ini adalah tahun "pesta demokrasi" di Timor Timur, Timor Timur pergi ke tempat pemungutan suara untuk memilih Presiden Republik dan pemerintah dan melakukannya seperti biasa, dalam cara yang bermartabat dan nyata. Mengapa yang ingin mengutak-atik dan mengkhianati kehendak Rakyat ini?

Orang-orang ini tidak bodoh (telah memberi kita begitu banyak kali menunjukkan kecerdasan yang pemilihan), yang memiliki alasan yang jelas, sah, biarlah, untuk memiliki suara dalam CNRT dan tidak dalam Fretilin. Hal ini tidak bagi saya, yang tidak memiliki partisan afiliasi dengan Partai ini untuk pemilihan bencana ujian atau membuat dalam refleksi dari apa yang jahat di Partai ini. Sesuatu yang tidak beres di "Kerajaan Fretilin," kami tidak mempunyai keraguan tentang hal itu. Dalam tiga bulan kehilangan dua pemilihan presiden dan sekarang dg parlament ini tak di ragukan lagi. Fretilin mengambil "kegagalan yg amat besar" dari lawannya dalam pemilihan kedua. Sesuatu tidak pergi sama sekali yah...

Fretilin hilang? Pergi ke oposisi, sekarang ini! Jadi adalah demokrasi! Cara lain, adalah pengkhianatan kehendaknya  Rakyat! TIDAK DAPAT DITERIMA!

Sehingga foto seperti yang di atas tidak terulang, untuk melihat sewanita Tante (disebut wanita tua di Timor Timur) yg sedang  menjelajahi sampah untuk mencari makanan dengan wajah penderitaan yang membuat menangis batu, agar Rakyat Timor Timur memiliki masa depan yang bermartabat dan pantas jadi kaya raya, oleh karana itu saya mohon kpd Tuan Presiden Republik supaya tidak mengizinkan atau memungkinkan lelucon ini dengan jelas kepentingan pemerintahan saja yg di wakili oleh "Persatuan Nasional", tetapi bukan demi kepengtinan rakyat Timor Leste.

Tuan Jenderal Taur Matan Ruak, orang yang aku pantas dan sangat hormati, pertimbangan dan kekaguman, jangan sampai biarkan Rakyat kecil dan miskin ini ditinggalkan untuk nasibnya sendiri, tidak mengizinkan Parlemen Nasional berubah menjadi sebuah sirkus, di mana kita hanya punya orang2 yg tak bermoral sebagai aktor dan di mana kepentingan sah masyarakat akan di menghilangakn di mata publik.

Rakyat ini pantas mendapat segala sesuatu yg hasil dari masa pejuangannya, namum sampai dg pd saat ini belum ada apa2 yg dia telah menikmati bagi kehidupannya di negerinya tercinta ini sendiri. Karena telah demikian mak kita katakan bahwa… Cukuplah melalukan ketidakadilan terhadap nasib Rakyat ini! Dan kiranya masa kesusahan dan kepahitan kpd Rakyat yg tersayang ini perluh di akhirnya sampai di sini…



Diterbitkan oleh GLOBAL halaman di 09:01



Di Terjemakan oleh: MAUBERE TUBA RAI METIN













Sexta-feira, 13 de Julho de 2012

TIMORENSE APELA AO PR QUE REJEITE “UM GOVERNO DE UNIDADE NACIONAL”



Um bom ator, um grande fiteiro

António Veríssimo

Em Timor-Leste correm rumores crescentes de que o partido de Xanana Gusmão, CNRT, vai aliar-se com a FRETILIN e formar um governo que denominam de Unidade Nacional. Referiram-nos que as negociações preliminares entre os dois partidos políticos já ocorreram e que a FRETILIN está a fazer cedências em demasia a Xanana Gusmão, provocando mal-estar entre os fretilins que desaprovam tal aliança e os que vêem com bons olhos a FRETILIN ser governo a qualquer preço.

Num texto publicado no blogue timorense Timor Hau Nian Doben podemos ver uma carta pungente dirigida ao PR de Timor-Leste, Taur Matan Ruak pedindo que o PR “não permita” a formação de “um governo de unidade nacional”, a autoria é de Zizi Pedruco. Ali ela especifica as razões porque encabeça a reprovação de tal manobra política que só poderá tornar mais deficitária a democracia. Publicamos mais em baixo o referido texto.

Por alegadas razões similares às de Zizi Pedruco e de imensos timorenses também aqui no PG veiculámos a nossa opinião em Timor-Leste: GOVERNO DE UNIDADE NACIONAL OU A DERROCADA DO MATEBIAN?. Por agora pouco mais queremos acrescentar. Preferimos, isso sim, juntar a voz aos que temem e reprovam a aliança contra-natura da FRETILIN-CNRT e assinarmos por baixo o texto de Zizi Pedruco e de muitos mais timorenses da mesma opinião. A FRETILIN não venceu as eleições, por isso não tem de participar num governo que irá permitir a Xanana Gusmão, enquanto primeiro-ministro, fazer mais do mesmo - acobertar os roubos e a corrupção, os conluios, e usar outro partido político a si aliado onde se escudar. Figurino que vimos no anterior governo de Xanana Gusmão por cinco anos e que lhe serviu para fazer o que quis e “secar” os partidos que a ele então se aliaram, excepto o Partido Democrático, de La Sama, porque praticamente são farinha do mesmo saco.

Aliás, não será demais futuramente escalpelizar esta situação, o “fenómeno”, usando a metáfora do eucalipto, que dizem ser uma árvore que seca tudo à sua volta… Eis Xanana Gusmão, o “secante” desde os primórdios em que se envolveu na política. Por acaso, por vezes, além de secar politicamente imensos até aconteceu os que perderam a vida por variadas e alegadas circunstâncias que aqui e agora não vêm para o caso. Certo é que o “eucalipto” continua a crescer e a “secar” Timor-Leste. Até quando… Depende também muito – quase totalmente - de Taur Matan Ruak, o PR recentemente eleito.

Que aconteça o melhor para os timorenses, o povo até agora traído. Que aconteça o melhor para Timor-Leste.


Leia-se Zizi Pedruco no THND:


SR. PRESIDENTE DA REPÚBLICA, NÃO PERMITA UM GOVERNO DE "UNIDADE NACIONAL"


Zizi Pedruco

Um dos grandes alicerces da candidatura do atual Presidente da República foi o de ele querer fortalecer a democracia em Timor Leste, por esse motivo eu, na minha qualidade de Zé-ninguém, mas de quem deseja o melhor para o povo timorense, venho muito humildemente pedir a Sua Excelência, Taur Matan Ruak, para que não permita a formação de um governo de "unidade nacional".

É ao General Ruak que cabe, de acordo com os poderes constitucionais que lhe são conferidos pela Lei Fundamental vigente em Timor Leste, "Nomear e empossar o Primeiro-Ministro indigitado pelo partido ou aliança de partidos com maioria parlamentar, depois de ter ouvido os partidos políticos no Parlamento Nacional".

Ramos Horta há cinco anos atrás, empossou uma aliança de partidos a que foi dada o nome de Aliança da Maioria Parlamentar e ignorou completamente a vontade do povo, que deu a maioria dos seus votos à Fretilin com o intuito deste partido governar o país. De acordo com a Fretilin nos últimos cinco anos, Timor Leste teve um governo "de facto" e não "de jure". Eu concordei com a Fretilin. Foi um erro tático de Horta, com esta "brincadeira", perdeu a oportunidade de lhe ser conferido um segundo mandato presidencial, merecidamente, diga-se.

Taur Matan Ruak, um homem de bem, que eu sinceramente acredito que tem os interesses deste povo e deste país como o primado da sua presidência não pode ignorar a vontade do povo, e esta foi demonstrada nas eleições do passado sábado.

A vontade dos timorenses foi INEQUIVOCAMENTE a de ter o CNRT como governo e a Fretilin na oposição. Fala-se de " compra de votos", eu acredito que houve (caramba tio Alexandre, coisa feia!), mas não pode de maneira nenhuma ter sido o fator determinante para Xanana Gusmão ter ganho estas eleições legislativas. Não sejamos ingénuos meus senhores, basta olhar para os resultados das eleições legislativas a nível nacional e vermos que Xanana teve uma vitória RETUMBANTE no passado sábado. É óbvio que é nele quem o povo de Timor Leste confia. Como eu disse anteriormente, eu cá " engoli um valente sapo" mas não questiono a vontade expressada pelo meu povo. Era o que mais faltava! Quem sou eu para o fazer?

Agora, o país ficar sem uma oposição forte e andarem todos a quererem governar e e o povo ficar completamente indefeso e mudo, é um ABSURDO. Indubitavelmente que o país irá ser um Estado Déspota, onde a fiscalização a este governo de " unidade nacional" será fraca e o Parlamento Nacional irá ser composto por palhaços a brincarem ao jogo da democracia. Um verdadeiro atentado contra os mais altos interesses e direitos do Povo Maubere. Quem disser o contrário está a agir de má-fé e não quer o genuíno bem deste povo. PAREM DE MENTIR!

Somos todos ingénuos e vamos acreditar que durante cinco anos os senhores detentores do poder vão TODOS entenderem-se e que estarão de comum acordo em tudo, e que todos os dias vão trabalhar arduamente em prol dos interesses deste grande povo? Ohhhhhhh... Não somos estúpidos e ignorantes, pois não? Quem não vos conhece, que vos compre! Cala-te boca...

O único que vai perder nesta grande FARSA de um governo de " unidade nacional" é infalivelmente, o povo timorense. O Presidente da República, não deve aceitar que tamanha atrocidade seja cometida contra este povo que já sofreu tanto, e continua a sofrer. Pelos timorenses sem voz e a bem deles, um grande NÃO tem de ser dito a esta PALHAÇADA a que chamam de governo de " unidade nacional". NÃO, PONTO FINAL! Uma oposição forte e séria é o que este povo precisa e não de um governo de, " todos ao molho e fé em Deus". Haja coerência!

A credível Organização Não Governamental (ONG), La'o Hamutuk alerta num comunicado para os perigos deste governo de " unidade nacional", afirmando que, " um Estado multipartidário é essencial para uma genuína democracia".

Esta ONG alerta também para o facto, de que o próximo governo, vai ser crucial para o desenvolvimento do país e da melhoria de vida do seu povo, porque a " mama" dos nossos recursos petrolíferos, um dia, vai secar. Não sendo gerida apropriadamente a riqueza proveniente do petróleo o futuro do povo timorense irá estar em perigo.

"A questão é crítica - O Quinto Governo Constitucional de Timor pode ser o último com a riqueza do petróleo significativa para gastar. Se este rendimento não for usado para exportar esses recursos para construir a nossa economia não petrolífera, reduzir a dependência das importações, o fortalecimento da agricultura e construir fortes recursos humanos para substituir o petróleo, em breve iremos enfrentar um desastre pouco depois de 2017. Um governo sem oposição política institucionalizada - se ele é chamado de "unidade nacional" ou "um partido único do Estado" - muitas vezes toma decisões pobres e ignora os desejos do povo, pondo em perigo o futuro da próxima geração de Timor-Leste"- diz o comunicado da La'o Hamutuk.

Este ano, foi o ano da " Festa da Democracia" em Timor Leste, os timorenses foram às urnas para escolherem um Presidente da República e um governo e fizeram-no como sempre, de forma digna e manifesta. Porquê que estão a querer adulterar e trair a vontade deste povo?

O povo NÃO É ignorante (já nos deu tantas vezes provas da sua inteligência eleitoral), é evidente que tem as suas razões, legítimas, diga-se, para terem votado no CNRT e não na Fretilin. Não me cabe a mim, que não tenho nenhuma afiliação partidária com este partido de fazer o exame do desastre eleitoral ou de fazer uma reflexão profunda do que está mal neste partido. Algo vai mal no " reino da Fretilin", não tenhamos dúvidas sobre isso. Em três meses perderam duas eleições de forma inquestionável, as presidenciais e agora as legislativas. A Fretilin levou um " grande bailinho" dos seus adversários em ambas as eleições. Algo não vai nada bem...

A Fretilin perdeu? Vai para a oposição, ora esta! Assim é em democracia! Doutra maneira, é uma TRAIÇÃO À VONTADE DO POVO! INADMISSÍVEL!

Para que fotos como a que está em cima não se repitam, de ver uma tia ( assim chamamos às senhoras timorenses mais velhas) minha a vasculhar o lixo em busca de comida com uma cara de sofrimento que faz chorar as pedras, para que o povo timorense tenha um futuro digno que tanto merece, eu imploro ao Sr. Presidente da República para que não permita esta brincadeira com interesses obscuros de um governo de " unidade nacional".



Sr. General Taur Matan Ruak, pessoa que me merece o meu maior respeito, consideração e admiração, não permita que este povo seja abandonado à sua sorte, não permita que o Parlamento Nacional seja transformado num circo, onde teremos apenas palhaços como atores e onde os legítimos interesses do povo timorense sejam escamoteados.



Este povo merece TUDO e de muito pouco, ou mesmo de nada, tem usufruído. Basta de injustiças! BASTA!



Publicada porPÁGINA GLOBALem09:01