Asuwain Veteranos Falintil barani halo funu hasoru nasaun bo'ot Indonesia to'o manan funu hodi liberta Rai doben Timor Lorosae no Povo kik no kiak Maubere...Mate kah moris ukun rasik a'an!!! Hatun kolonialistas no invasores nia atan no kriadus sira nebe horas ne'e dadauk mosu iha ita nia Rai doben Timor Lorosae hodi propagandas oin2 no funan atu desvaloriza ita nia Asuwain Saudosos Matebian sira, nune mos nia maun no alin, kamaradas no kompaneiros sira nebe ke sei moris hodi susar no terus oin2, amrik nafatin iha nia Povo kik no kiak Maubere nia sorin hasa'e lian los, rajaun no justisa nia hasoru ukun nain imorais sira nebe kontinua halo susar no terus nafatin Povo kik no kiak Maubere nia moris iha nia rai doben Timor Lorosae nia laran tomak!!!...

Lian Tatoli ba Povo Maubere kik no kiak, Asuwain Falintil, Veteranus Funu Nain sira, Juventude Maubere,  Organisasoens massas populares Maubere nia, Kamadas estudantis i intelektuais mauberes no biberes oan sira hotu, trabalhadores no sindicatos obreiros i konstrutores  Rai doben Timor Lorosae nia, kamponeses kah lavradores sira alias halo tós no natar nain sira, mestres no katekistas sira, missionarios no seminaristas sira, pescadores no kasadores sira, vendedores ambulantes sira, oan kiak no faluk sira, resistentes asuwain guerileiros sira, mutilados no aleijados husi funu naruk hodi susar no terus oin2 ba atu bele liberta rai doben Timor Leste ne’e...

Hotu2 hodi sé tilun mai hodi rona no sé matan mai hodi haré no loke ibunhodi koalia sai ba maluk a’at sira nebe ke hakark buka hodi desvaloriza ita Povo kik no kiak Maubere iha ita nia rai doben Timor Lorosae nia laran hodi buka favorece nafatin ba sira nia politika befoer nia atu buka hodi integra no federa nafatin ita nia Rai doben ba ninia mastesr kolonialistas no invasores sira mak ne’e!!!...

Hodi vigilansia permanente oh neon nain no matan moris ba hahalok a’at hodi rumores hodi nega oh matan momos ita nia Asuwain Falintil no Veteranus Funu nain sira nia moris no sira nia dignidade no valor hanesan herois duni ba hodi funi oh aten barani hasoru ita nia inimigo bo’ot, invasor Indonesio to’o ita hetan ita nia ukun rasik a’an oin loron ne’e!!!...

 

Ema a’at sira ne’e mak hakark sfahe ita nafatin hodi sira nia propagandas politikas oin2 no renda2 kah funan, hanesan rairahun no aitan matak hodi soi mai ba ita nia matan hodi taka ita nia matan i nune sira movimenta iha ita nia matan helik nia sorin hodi buka nauk no hanean ita konforme sira nia hakark no sira nia gostu, buat a’at hirak ne mak horas ne’e dadauk mosu iha ita nia Sociedade Maubere nia let no nia klaran!!!...

Maibe ita hodi lian los hateten ba autores ba rumores no lala’o a’’at ninia hahalok sira ne’e hotu sei mate nonok oh sira nia kantigas sira ne’e i rai sei takan sira nia ibun tutun no sira nia matan delek no hanoin sei ruburanga i dala barak iha sira nia uma laran sira sei amrik hodi oho malu hanesan animal oan sira mak ne’e maun no alin, kamradas no kompaneiros, ran maluk no mane maluk oan sira hotu mak hela iha nebe no nebe deit iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak!!!...

Molok ami hahu ami nia lian tatoli ba imi hotu, ami hato’o ami nia saudasoens kombativas no revulusionarias, hodi domin no dame ba imi hotu mak ami hadomi no respeita!!!...

Bahinra rumores barak mosuh iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran kona ba ita nia Asuwain Veteranos Falintil no Funu Nain sira nia moris no nia vida loron loron nia pos funu libertasaun ba ita nia Rai doben Timor Lorosae husi okupasaun no kolonisasaun Indonesia nia, ita hotu2 tenke hatene no halo persepsaun diak ba ita nia Saudosos Asuwain Matebian sira, nune  mos ba ita nia Asuwain Veteranus Falintil no Resistentes sira nebe mak sei moris hela iha ita nia sociedade nia let no klaran to’o oin loron ne’e!!!…

Povo Timor tomak tenke hatene katak, Timor Leste atu sai nasaun soberanu no independente ne’e la’os ita simu deit hanesan bolu ida husi bandeja bo’ot ida mai ba ita, ba nune ita lori hodi saborea bolu ne’e nia gostu tuir ita nia gostu no hakarak i nune mos bahinra ita prantean festa ida hodi bolu hanesan ita refere ne’e, ita hodi haklalak oh kontente no euforia tebtebesno bo’ot liu, tanba ita hetan bolu ida oh gostu bo’ot ba ita bele han no enjoi, ba hodi kanta no dansa, nune mos ba hodi bidu no haksoit to’o deit iha nebe tuir ita nia gostu duni, tanba laiha tan faktor seluk nebe ke bele hanean ita kona ba ita nia hakarak no gostu hodi ba atu menikmati bolu ida ke ita simu hanesan oferta bo’ot ida ba ita nia tinan kah, ba ita nia festa kasamentu kah, ba buat seluk tan nebe akontese hanesan buat ida importante nebe presisa halo nia festa kah, no halo nia referensia ba nia moris nia, nune ita hodi goza netik loron ne’e, hodi bolu nebe ke ita simu husi maluk kah, husi inan no aman sarani ba oan sarani sira, nia moris loron loron nia iha ita nia sociedade nia laran nebe ita refere iha kontestu ba ita nia Asuwain Veteranus nia moris hodi liberta Rai doben Timor Lorosae ida ne’e, hodi matan ben no hodi susar no terus oin2 to’o hodi sakrifika isin no ran mak afoin ita heta ita nia ukun rasik a’an ne’e,belun anti-independistas sira ne’e!!!...

Mas hare ba kontestu ita nia Funu hodi liberta Rai doben Timor Leste ne’e hodi matan ben , hodi ran no isin, hodi susar no terus oin2 deit mak afoin ita hetan ita nia ukun rasik a’an ne’e, i la’os ukun rasik a’an ne’e simu husi bandeja bo’ot ida nia laran hanesan bolu nebe ke ita koalia kona ba leten ne’e, kah dala ruma munu mai husi iha lalehan hanesan ema balu mehi!!!...

 I assuntu ida ne’e  liliu refere ba maluk beik ten timor oan sira nebe ke oin loron hodi kokotek  no dean ba ita nia Asuwain Funu Nain no Veteranus sira katak ...”lalika sura kole i lalika dean katak sira mak funu nain”... no tan buat sira seluseluk deit nebe ke la iha base fundamental atu buka hamoen no hatun ita nia Asuwain Funu Nain Veteranos no Asuwain Falintil, Povo no Juventude Maubere no nia matadalan Fretilin iha kontestu ita nia Historia Funu narauk no hodi susar no terus oin2 nebe hodi ikus mai determina duni ita nia ukun rasik a’an, nebe liberta Rai doben Timor Lorosae nune mak oin loron ita hotu2 komo Timor oan mesak deit, sei hodi laran luak ba malu, hodi sei simu no fo’o netik fatin ba maluk sira nebe ke ita konsidera ...”tikus kah ular samodok”... sira nebe ke iha Funu laran ita fo’o desiganasaun ba  maluk sira nebe ke fan Rai no fan fen no oan feto, bin no inan sira ba ita nia inimigo hodi koabita oh sira i tuir mai sira rasik hodi moen moen dada ita nia inimigo i sira duni mak sai matadalan ba rai seluk nune ema rai seluk mai oh sira, i sira hamutuk hodi mai sobu ita nia knua, ita nia uma fatin,  mai oho no mal trata ita Povo Maubere kik no kiak Rai na’in hodi formas desumanas oin2, atu bele alkansa sira nia objetivu atu fan ita Rai no ita Povo ba nia patraun invasores no agresores hirak ne’e, hodi mai atu sobu tan ita nia Rai doben i nune mos sira mak hanesan aimanas lotuk be hodi teberai no sadere ba ema invasores no agresores sira hodi mai hanean no viola ita nia Povo nia dignidade no identidade i nune mos sobu ita nia Rai no ita nia knua lulik no uma fatin sira hotu konforme sira nia hakarak no sira nia gostu satanikus sira ne’e, iha periodo funu naruk hodi sakriffisius barak hanesan Asuwain Falintil, Veteranus Funu nain hodi ran no isin, hodi matan ben no hodi susar no terus oin2 nia laran, mak afoin ita hetan ukun rasik a’an lolos ne’e belun sira !!!...

Timor oan tomak husi rai laran nune mos iha rai liur neba, tenke hatene katak ita nia Asuwain Veteranus, Falintil Funu Nain iha direitu nebe ke estadu labele nega  i tenke foti sira nia valor a’as liu i sira merese duni ba riku soi nebe ke husi Minarai  no Gas ni folin biloens ne’e, tanba sira hodi isin no ran maka hodi funu be liberta rai ida ne’e , neduni  ema oportunistas, integrasionistas, federalistas kah autonomistas sira lalika mai hodi kantigas oin2, se lae iha loron manas nia laran keta halo imi hakfodak imi nia a’an rasik railakan sei tarutu makas liu tan iha imi nia ulun fatuk be teh deit mak nia laran ne’e nia let i dala ruma imi sei la tahan imi ni mih no teh a’an mak ne’ekarik belun imorais sira ne’e!!!...

Imi sira be hakarak hodi goza oh riku soi Timor ne’e nia, imi halo lerek saida ona ba hodi liberta Povono rai ida ne’e???... Imi konta to’ok imi nia historia lolos maiba ita, nune ita hatene mos imi nia historia funu nia hodi liberta rai doben ida ne’e, se lae imi ba ke’e feuk lai iha Natarbora neba mak mai soe imi nia piada sira ba lekirauk sira moen, feton no mane moen laiha dei hotu ne’e!!!...

Se imi hatene karik hodi imi nia salah bo’ot hirak ne’e, imi tenke husu lai perdaun ba Povo Maubnere no Asuwain Falintil Veteranus Funu nain sira mak imi ikus mai kanta lerek imi nia kantigas desagarradas sira iha Media Social FB ne’e nia laran e lae imi sira ne’e mesak klasse kah grupus frustradus sira deit, tanba ba federasaun malae portugues lakohi imi, nune mos ba integrasaun bapak kabutasak lakohi imi...Tanba imi hirak ne’e la iha imi nia indetidade hanesan Timor lorosae nia oan rasik i nune mos imi la iha imi nia dignidade hanesan Timor oan Rai Nain hanesan ami Povo Maubere rai nain lolos ne’e, hatene kah lae maufeuk no bifeuk sira ne’e???...

Imi hatene katak Asuwain Veteranus Funu Nain sira iha nasaun bobo’ot ne’e ninia fatin no nia posisaun iha nebe???... Nune mos valor no honra nebe ke sira nia Estado fo’o to’o iha nebe imi hatene kah la’e seu maubeik no bibeik oan sira ne’e???!!!...

Se lahatene entaun tu’ur nonok i lalika kanta tun no kanata sa’e , se lae imi mak atu hakarak buka merak mak ne’e...I imi hatene to’o agora Vetarnus no Asuwain Falintil hetan osan miliar dolar hira ona iha sira nia moris???... Keta buka atu fokit imi nia a’ann atu semo sai husi iha Rai doben Timor Lorosae nia laran karik???... Dala ida tan ami bolu husi ami Povo kik no kiak Maubere, Falintil Asuwain, Veteranus no Funu Nain sira nia fatin hanesan Mate Restus sira, ami latauk no lahakfodak ba imi nia kantigas sira ne’e!!!...Tanba imi hatene katak ami prepara a’an atu fo’o justisa ba imi mak ne’e belun sira!!!...Imi atu halai ba nebe los???...

Atu ba lalehan, lalehan has liu, se imi hakarak ba tasi laran, tasiben merak no klean liu ba imi, se hakarak ba rai okos, rai ne’e to’os atu ke’e ba hodi buka kuak atu subar iha laran, nune, imi nia fatin mak iha rai leten deit iha Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak, i la kleur ida, ami Veteranus no Asuwain Falintil, husi Povo  Maubere tomak, oh ami nia organisasoens  massas, hanesan Fretilin, Falintil, OPMT no OPTT, Juventude , CPD-RDTL, Sagrada Familia, Frente Armada, Frente Klandestina no Frente Diplomatika, patriotas no nasionalistas, sei hananu nafatin ami nia Hino Revolusaun Foho Ramelau, no Hino Nasional  Patria, Patria hodi tahan nafatin ami oan Maubere kik no kiak nia espiritu patriotismu no nasionalismu has nafatin, i nune  mak ami buka hodi forsa hamos duni nunkleu kah organisasoens reacionarias no traidores sira kontra interesses Povo Maubere nia no halo limpeza hotu kedas husi Timor Lorosae nia laran tomak, ba nune bele fo’o espasu ba Povo kik no kiak Maubere bele goza netik oh nia riku soi sira, tanba interferensias husi ema a’at sira, hodi nia politika befoer nia buka fo’o obstakulo oin2 ba ita nia Povo kik no kiak nia moris hanesan Povo duni ho nia dignidade no identidade iha nia Nasaun RDTL nia laran iha Mundo ida be ita moris ne’e nia laran iha nasoens sira seluseluk nia sorin ba sorin oh nia dignidade no identidade hanesan Povo Maubere no Nasaun Timor Lorosae!!!...

É preciso ba imi nia atensaun katak imi sira nebe ke ami konsidera la laek ba ami nia sociedade nia laran tanba imi hodi imi nia abut sira hodi moras a’at no tendesiosos hirak ne’e mak obriga ami atu buka tais duni ita nia sociedade ne ba bele moris oh lia los, justisa no direitu ba hetan kompensasaun ba nia susar no terus nebe ke ami halo ba ami nia rai doben Timor Lorosae, no Povo Maubere i ami lakohi duni imi sira hodi rasas naukten, lohi ten, bosok ten, kriminosos, autores ba KKN nia, moris deit hodi garnel ba ami nia susar no terus leten i goza oh ami nia ran no isin nia folin ba liberta Raai doben ida ne’e no nia Povo kik no kiak Maubere i nunka imi halo buat ida diak tuir ita Nain Maromak nia hakarak ba Rai no Povo ida be susar no terus nain sira nebe ke hodi sira nia barani konsegue liberta duni Rai doben ida ne’e!!!...

Tanba  ema a’at sira hanesan Judas Iskariotas nia istilu moris nia ne’e ita Nain Maromak mos hakribit nune mos ita nia kriatura hotu nebe ke lakohi ema a’at sira nia hahalok iha ita nia Rai doben Timor Lorosae mos hotu2 hakribik ema sira nebe oh stilu Judas ninia hahalok iha ita Povo kik no kiak Maubere  nia sociedade nia laran ba oin loron nee, no mos ba loron ikus mai, ita tenke prevene ba ema a’at sira ne’e labele moris iha ita nia rai!!!...Tanba sira ne mesak persona non grata no mesak maupagador tantanan deit mak ne’e, tanba nune mak sira la merese moris iha Rai Povo Maubere nia, haruka sira fila ba nia patraun kolonialistas no invaores sira hodi lambe sira nia bornal jentiu ba mak sira kalah kontente karik!!!...

Hein belun sira ita nia loron hodi ita tama ba kampu tebe bola nia laran mak habesik mai ne’e, se mak bersuara mak ne’e, ita hein nia resultadu final deit!!! ...

Ema be koalia hodi ibun be’ek no nanal sakar sira nebe atu buka hatun ita nia Asuwain Veteranus Funu nain sira, no Asuwain Falintil nia valor no dignidade ba funu hodi liberta Rai doben ida ne’e, ema sira ne’e oportunistas, autonomistas, integrasionistas no federalistas sira nia grupo be laiha identidade no dignidade ida hanesan ita Povo Maubere no ita nia Nsaun Republika Demokratika Timor Leste nia!!!...

Ema hirak  ne’e, husi klasse kah grupelos balun nebe hori uluk sira lakohi ukun a’an, ne’e mak oin loron ita fo’o oportunidade ba sira, i sira aproveita oportunidade ida ne’e, atu hakarak hatun fali ita be Funu Nain sira nia dignidade no la rekonese ita nia sakrifisio hirak nebe ke ita halo ba oin loron maluk oportunistas sira nom sira seluseluk nebe ke lakohi ukun rasik a’an, ne’e mak hodi mai moris patarata no hodi ibun be’ek atu sai fali heroi iha loron manas bo’ot nia okus nebe afigura nia a’an katak hodi sira mak ita oin loron ukun a’an rasik se lae ita oin loron la hetan ita nia ukun a’an tan no tan buat sira seluseluk mak sira kanta hodi ibun mamar no mos hanesan maek katar no karlelen sira be hodi sira nia katar demais mak koalia hanesan ema ke la iha nosaun no komprensaun ba sentidu ukun rasik a’an ne’e nia, nebe sira oin loron bele moris oh nia patraun sira nia kotuk atu buka soe piada oin2 mai ba ita nia Asuwain Falintil Veteranus Funu Nain sira, Povo no Juventude Maubere oh nia matadan Fretilin iha tinan 25 besik nia laran hodi tahan invasores no agresores indonesios oh nia asu oan nurak sira nebe oin loron hanesan ...“tikus halai lakun hotu ona ba nia fatin subar kah raikuak nia laran i la iha lian tan ona”... maibe sira be balun hodi teberai oh ukun nain sira iha Timor ne’e mak oin loron sei barani hodi kokotek no hasai lian mai ba aita nia Asuwain Veteranus Falintil hodi nia kantigas oin2 deit i laiha respeitu no konsiderasaun liu ba ita nia Asuwain Falintil no Veteranus Funu Nain siranune mos kontra vontade Povo Maubere tomak iha Rai doben Timor Lorosae nebe ke hodi sofre no terus oin2 mak oin loron lekirauk sira ne’e kanta lerek iha ita nia fatin Social Media FB nee nia laran!!!...

Se la iha karik sira be kokotek demais ne’e oin loron kala la salah sira sai hanesan kriadus hotu ba nia patraun kolonialistas no invasores sira karik???... Mas kuidadu...Mundo ne’e nia forma kaboar hanesan bola ida mak ne’e...Neduni justisa ba ema a’at sira sei iha fatin loron besik mai i liliu ba ema a’at sira nebe ke hakarak halakun Povo kik no kiak Maubere nia direitu fundamental nebe nia o nia barani tuba rai metin hodi funu hasoru nia inimigos husi lihur no laran  mak afoin bele ita Timor oan hetan ukun rasik a’an ne’e, belun sira!!!...

Maluk beik ten no moral laiha sira ne’e tenke tetu didiak sira nia koalia tanba dala ruma sira nia liafuan sira ne’e hanesan fali kroat ida nebe sira duni mak prepara ba atu hodi koha sira nia kakorok rasik karik, mak ne’e!!!...

Ami Povo kik no kiak Maubere hodi neon no laran diak hein katak buat a’at hirak ne’e labele mosu tan dala ida iha ita nia Rai doben  Timor Lorosae nia  laran. Atu evita buat a’at hirak sira ne’e bele mosu fali iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran!!!...

Ami hodi ami nia sentidu de responsabilidade bo’ot amrik iha ami nia Povo kik no kiak Maubere nia oin husu ba maluk beik ten no imorais sira ne’e, keta buka gara2 atu soe gasolina ba aiklak nia laran, se lai dala ruma bele ai han mutuk imi sira be provokatores nebe atu buka kria nafatin instabilidade no inseguransa ba ita ia Rai doben Timor Lorosae nia laran ne’e, tanba deit imi nia ambisoens no imi nia hahalok deskontroladus sira ne’e, bele obriga tan ami Povo kik no kiak Maubere nia liman kroat Falintil hodi hametin no halo forsa tan hodi estimula ami nia forsa bo’ot ida oh espiritu nasionalismo no patriotismu makas bele fokit imi nia abut oh imi nia sanak nebe deit sei taha lakun no mos  hotu mak ne’e belun sira!!!...Kuidadu i keta halo Povo Maubere sofre no terus nain nia siak komesa hamosu fali iha tempo pos funu ne’e nia laran!!!...Se mosu karik imi duni mak hakarak neduni imi duni mak tenke assume ninia konsekuensias fatais sira ba imi nia moris loron no loron nia belun sira!!!...

Timor oan tomak tenke hatene lolos ita nia Povo Maubere nia Historia ba hodi liberta nia a’an husi potensias kolonisadores no invasores i agresores sira iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran nebe ke ikus mai ita konsegue liberta duni ita nia Rai lulik nebe iha funu laran Asuwain Veteranus Falintil Funu Nain sira oh nia Povo no Juventude Maubere husik tiha ba kotuk termasuk sira nia fen no oan sira, familia tomak sira oh riku soi hotu husik ba ema a’at no invasores sira hodi lelan hotu no familia husi primeira jerasaun  to’o jerasaun ikus invasores sira oho hotu tanba deit katak membros ba GPK kah Fretilin, Asuwain Povo no Juventude Maubere, Veteranus Falintil no Asuwain Funun Nain Resistentes sira hotu, husi Pulo Jaku liu husi Atauru to’o Oekusse. Husi Raiulun to’o Rai ketak hodi fronteira oh ita nia invasor Indonesios sira. Husi Tasimane liu husi Raiklaran to’o Tasifeto amrik hodi funu hasoru kolonialistas no invasores sira nia interesse iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak, mak ema a’at sira buka hamos ita nia abut to ita nia sanak sira nia moris, maibe ita nia determinsaun nasionalista no patriota la muda satu milimeterpun mak oin loron ita hetan duni ita nia vitoria final i ita hatun duni nasaun poderosa hanesan KNRI iha Sudeste Asiatuku ne’e nia laran!!!...

Maubere no Bibere hotu2 amrik hodi séh liman ba malu, hodi sadere ba malu hodi sira nia espiritu patriotismu no nasionalismu a’as hakat liu susar no terus oin2, hakur mota tun no sa’e foho, toba no la’o iha uda laran, tahu laran, uma kain ida mos laiha, hodi roupa tan ida tahan ba fulan no tinan, hodi isin la haris, han no hemu mos la iha ida ke diak ba sira, nune mos aimoruk mos hetan susar atu bele fo’o tratamentu diak ba nia saude, maibe tanba deit atu lakohi sai tan atan ba ema seluk no patraun seluk husi rai seluk kah iha rai laran rasik mak Asuwain sira ne’e aseita sofrimentus oin2 hirak ne’e  atu halo funu hasoru kolonialistas no neokolonialistas sira, nia forsa politika no militar oin2 hamutuk oh nia asu oan nurak sira nebe halai sai husi husi ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran hodi trai ita nia interesse tomak i ba hodi bolu ita nia invasores sira mai invsde ita nia rai doben husi lalehan, tasi no rai, hodi kanhaun no moteiro, hodi bomba no granada, hodi roh no aviaun funu nia nia, hodi tanke de guerra no kareta blindadu no metraladora no bazoka no mos hodi forsas oh treinamentu oin2 no hodi mos espesialidade oin2 mai sobu ita nia Rai doben Timor Lorosae hodi sira nia forsa militar no politika oin2 hodi kolaborasaun husi sira nia atan traidores sira nebe halai sai husi Maubere nia Rai doben Timor Lorosae nia laran ba hodi tama ba sira nia  fileira iha frente oin2 hodi mai hasoru ita Povo kik no kiak Maubere i biarba sira hodi material funu nia oin, oh superioridade belika no nemerika, hodi tan tulun husi ita nia maluk traidores sira maibe ikus mai , komo ita Nain Maromak, Saudosos Asuwain Matebian sira, ita nia Rai no Knua Lulik sira hotu2 fo’o tulun ba ita Povo kik no kiak Maubere hodi deit nia aisuak no katana, rama no diman ita halo nakadoko ita nia invasores sira iha frente hotu i ikus mai ita konsegue manan duni funu ne’e i hoin loron ita kanta nafatin duni ita nia Hinu Revolusaun Maubere “FOHO RAMELAU” no ita nia HINO Nasional “PTRIA, PATRIA”!!!...

Ema a’at sira nia intensaun hodi invade ita nia rai doben Timor Lorosae hodi objectivu ida klaru, hakarak hadau ita nia Rai, nune sira bele explora ita nia riku soi iha ita nia Rai laran, husi rai leten kah husi Rai okos, nune mos husi Tasi laran kah husi Tasi okos tanke bobot kona ba Minarai no Gas ida ne’e mak hodi sira nia gostu mai hodi forsa buka hanean ita Rai nain  hodi objectivu ida deit atu buka hariku no habokur a'an oh ita nia riku soi nebe ita refere iha leten dadauk ne’e!!!...

Tanba sira hatene momos klatak ita nia riku soi husi Tasi laran, hanesan Minarai no Gas nia folin iha biloens dolares amerikanos nia valor hirak ne’e mak ema kolonialistas no invasores sira hodi laran metin hakarak hela nafatin iha ita nia Rai doben Timor Lorosae, nune ba ikus mai sira bele laran metin nafatin ba ita nia riku soi sira ne'e mak hanesan garantia bo’ot ba atu desenvolve sira nia Rai no sira nia Povo nia moris ba diak no patarata loron loron nia!!!...

Ida ne'e mak objetivu kolonialistas no neokolonialistas ninia estrategia ho ambisaun politika territorial, hadau Rai no hanean Povo seluk hodi lelan Povo no Rai nebe ke kolonialistas no neokolonialistas buka oh nia planu a’at hirak ne’e,  hodi nauk ho forsa politika no militar foti tuir sira nia gosto Povo oprimido, koloniasadu no invadido nia riku soi ba halo diak ba sira nia moris loron ba loron nia, nune mos ba sira nia Povo nia diak i sira husik ita Povo Rai nain kolonisadus sira hela hodi ita nia tristeza no matan ben, nune mos ita mak hela deit oh kulit no ruhin tantanan deit i nune mak ita kontinua moris oh terus no susar oin2 iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nebe ita nia moris fatin, husi ita nia Beiala, Bisavo no Avo sira nia heransa lulik husik mai ba ita oan no beoan sira, hanesan sira nia jerasaun lolos ba to’o oin loron ne’e!!!...

Ita tenke kategorisasikan ita nia Povo iha Timor Leste ne’e iha kategoria rua:  Kategoria genuinu kah lolos kah murni mak Povo Maubere nebe hodi aten barani amrik metin funu hasoru ita nia inimigo kolonialistas no invasores oh nia asu kolaborasionistas sira to’o ita manan i haruka sira mai hakruk ba ita, maibe to’o oin loron sira seidaauk rekonese sira nia salah, malah sira mai fali hodi kantigas oin2 atu buka fama, naran no honra ba sira nia a’an rasik i sira buka hamoen no halakun fali ita Funu Nain, patriotas no nasionalistas sira tanba sira nia matan fuan naklosu deit ba ita nia riku soi nebe ke ita hodi isin no ran mak afoin ita hetan ita nia liberdade no mos ita nia riku soi hirak ne’e!!!...

Pois hahalok maluk oportunistas sira ne’e merese duni justisa ba sira nia salah bo’ot hirak ne’e tenke hala’o duni iha ita nia tempu ne’e i itaa la husik sira hodi mangame koalia hasoru ita i lahare mai ba ita nia matan kataak sira ne’e mesak fan rai, fan fen no oan sira, inan no bin no feton sira ba nia patraun kolonialistas no invasores sira mak ne’e!!!...

I sira lahanoin sira nia hahalok a’at hirak uluk, maibe sira mai hodi ibun be’ek no luhan tebtebes atu sadik fali ita hodi provoka ita nia tensaun hodi ran nakaly amrik atu fo’o justisa tebes ba sira mak ne’e i laiha perdaun tan, nune saida mak mosu deit iha ita nia Rai dobenn Timor Lorosae nia laran ita la hakruk tan ona ba forsa politika no militar ida ne’e be deit ita nia isin fulun la amrik no hakfodak ba sira nia manobras oh intimidasoens no ameasas oin2 hirak ne’e!!!...

Ami Povo Maubere ba oin nafatin, mate kah moris Rai doben Timor Lorosae mak ami nia i maluk sira nebe ke fan tiha ona Rai doben ida ne’e laiha direitu nasional nem internasional hodi mai requere no reklama fali nia rai ida iha ami povo kik no kiak Maubere nia Rai doben Timor Lorosae tomak nia laran ne’e!!!...

Se maluk a’at sira ne’e mai halo reklamasaun ba sira nia rai pedasauk oan ida entaun se mak selu ami nia Asuwain Falintil no Veteranus sira nebe sakrifika sira nia a’an hodi mate ba Rai doben ida ne’e, nebe imi hoin loron goza hela hodi patarata los ne’e???...

Ami nia inan no aman, fen no oan sira, maun no alin, tio no tia sira, primos no primas sira, oan no beoan sira, famili husi primeira jerasaun to’o iha ikus nia, mate barak ona, rihun ba rihun, ruhin no kulit, restus mortais sira sei namkari lemo2 iha Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak seidauk hili no halibur hamutuk husi Raiulun to’o Raiketak oh Indonesia. Husi Pulo Jaku liu husi Atauru to’o enklave Oekusse! Husi Tasimane liu husi Raiklaran to Tasifeto. Imi grupo oan be namlele oan hirak ne’e mak hakarak hatudu fali imi nia barani ba ami Povo Maubere kah, entaun diak liu imi prepara ba hodi husu tan bantuan husi imi nia aman kolonialistas no invasores sira mak mai kokotek no hodi ibun be’e koalia hasoru ami, Povo kik no kiak Maubere funu nian sira!!!...

Populasaun kah grupu balu nebe ke ita hodi ba kategori kedua ne’e, mak ema a’at sira nebe ke hori uluk fan tan ita ba nia patraun kolonialistas no invasores sira nebe mai hadau ita nia rai, lelaan ita nia riku soi, viola ita nia inan no feton, bin no alin no fen sira, oho ita lahin, maun no nahan no alin mane no aman sira, desterra ita ba fatin nebe deit konforme sira nia hakarak deit, halo ita hanesan sira nia atan no TBO ba serbi sira nia patraun kolonialistas no invasores sira, iha sira nia posisaun integrasionistas no federalistas nia sira hodi lian sadik no moen moen hateten mai ba ita lian hoin2 deit i no mos halo deskriminasaun ba hodi hasoru ita oan Maubere no Fretilin sira iha vila laran kah iha cidade laran iha Timor Lorosae nia laran tomak!!!...

Hakarak haruka oho ita la iha buat ida tanba ita mesak GPK no Fretilin komunista tantaan deit tuir sira nian versaun politika hodi klasifikasi ita nia moris no posisaun politika kona ba sira no sira nia patraun sira nia interesse nebe ita teme liu ba iha kontestu husi Povo kategoria utama nia!!!...

Ne duni maluk sira lalika mai hodi ibun be’ek no luhan demais, tanba ami Povo Maubere la halua liu ami nia saudosos Asuwain matebian sira nebe ke hodi isin no ran ba hodi sosa ami libertasaun no ami nia riku soi nia, nebe lolos ikus mai ba ami nia moris, maibe imi, ema a’at lubuk ida mak hakarak hodi goza fali ami nia ran no isin, matan ben hodi susar no terus oin2 nia folin ba imi nia diak, hori uluk iha kolonialistas nia tempu mos imi mak aimanas lotuk liu, nune mos iha invasores nia tempu mos imi mak hanesan oan osan mean ba imi nia patraun invasores indonesios sira i nune imi halo a’at ba oan mauber oan sira presos politikus sira mos ami hakruk deit hodi tuir imi nia hahalo a’at sira ne’e, to’o imi la iha perdaun oh ami nia moris imi buka baku, tebe no tuku no basa ami hanesan animal ida ke la iha valor iha imi nia oin.

Nune mos tau lian ba imi nia patraun bapak kabutask sira mai hodi ho ami nia oan no maun alin sira, kah fen no inan no aman sira hanesan oho animal sira ke laiha perdaun liu!!!...

I agora ikus mai ukun rasik a’an nia tempu mos imi mak mai hodi morsi patarata tanba imi tebe rai oh imi nia man sarani ukun nain  sira  hanesan xanana, horta no sira seluseluk hodi mai susu nafatin ami nia bokor no rai bokor i lori forsas militares oin2 hodi kilat oin2 hatudu maia ba ami katak imi sei iha direitu nafatin atu bele halo ami Povo kik no kiak Maubere, hodi oho kah, hodi trata a’at kah, hodi la fo’o han no hemu mos laabuat ida, tanba imi mak patraun be hodi kanta, bidu no dansa, nune mos haklalak no hakilar hanesan maek katar no karlelen katar sira hodi koalia lia malkriadus no imorais mai ba ami Povo kik no kiak Maubere mos ami mak rona deit, tanba ami la iha forsa ida atu bele lawan imi!!!...

Nune mak imi nia kutu moris los atu buka hanean nafatin ami i ikus mai nauk no lelan hotu ami nia riku soi husi Minarai no Gas nia folin ba imi nia interesse kah grupu mafiosos sira nia no mos ba imi nia a’an rasik kah ba imi nia familia, hanesan imi nia fen no oan sira i imi laiha liu moral atu haadaau tan ema nia fen ba halo imi nia amantes tanba imi nia gostus satanikus siraa ne’e mak halo imi sai manas hanesan buamanas lotuk sira ne’e!!!...

Hein belun sira horas ne’e ami jura ba ami nia Saudosos Asuwain Matebian sira nia mate restus sira nebe sei rai balu iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran, maibe balu mak horas ne’e hakoi tiha ona iha cemiterio Metinaru neba ne’e!!!...

Nune mos ami haroan nafatin ami Nain Maromak no ami nia Raai Lulik no Knua Lulik sira ba bele fo’o laran metin ba ami, hodi fo’o forsa moral no estimula ami nia barani ba nune ami bele iha forsa nafatin hodi buka tuir ami nia saudosos sir nia mate ba rai doben ida ne’e, nebe imi siraa nebe ke oin loron kokotek demais ne mak halakun duni ami nia avida no estraga ami nia uma no knua no rai nebe ke ami moris mai, mak naran Raai doben Timor Lorosae!!!...  

A luta klontinua iha frente politika oin2 hasoru formas ukun nia nebe sei aplika sistema kolonial fascista, diktator no tiranus sira iha ita nia Nasaun Timor Lorosae nia laran tomak!

Viva Povo kik no kiak Maubere! Viva Juventude Muabere! Viva Asuwain Veteranus, Falintil, Resistentes Funu Nain nebe ke merese duni Povo Timor tomak nia respeitu no konsiderasaun hodi valor no signifikadu a’as tebtebes iha Historia Funu de Resistensia Nasional hodi liberta Rai doben Timor Lorosae nebe oin loron ema hotu2, diak kah a’at iha hotu oportunidade atu moris hodi goza oh netik, maibe ema balun nebe ke hodi hori uluk defende bandeiras integrasaun, federasaun no autonomia sira mak buka tun no buka sa’e hodi manobras oin2 no mos hodi lian sadik no provokativus oin2 atu oh intensaun a’at hodi buka instabilidade no inseguransa ba ita nia Povo kik no kiak nia moris iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak! Viva Linha Mestra Politika Fretilin nia nebe hakiak nia liman kroat Falintil i hodi ikus mai konquista ita nia soberania husi ita nia inimigos, invasores, agresores no okupasionistas Indonesios nebe oin loron ita hananu nafatin ita nia Hinu Rvelusaun ...”Foho Ramelau no mos Hino Nasional Patria, Pátria”... sem fim, husi jerasaun ba jerasaun to’o Fim do Mundo!!!...

Honra i Gloria hodi signifikativu bo’ot ba ita nia Asuwain Saudosos Matebian sira, Herois da Libertasaun da Pátria i Martires da Revolusaun Povo Maubere nia tomak iha Rai doben no lulik Timor Lorosae!!!...

Nain Maromak sei hahi nafatin nia bensaun no nia grasas mai ba ita Povo kik no kiak Maubere iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran tomak to’o ita liberta lolos duni ita nia Povo kik no kiak husi mukit no susar no terus oin2 nia laran hirak ne’e ba loron besik mai ne’e!!!...A luta continua i a vitoria é certa!!!...

Hakfulak no Hakslok hodi Hakoak bo’ot ba kamaradas, kompaneiros, maun no alin, inan no aman, feton no bin, fen no lain no oan sira, ran maluk no mane maluk hotu2 mak ami hadomi no respeita hodi neon no laran metin ba malu nafatin to’o mate...

 

 

Caju e Castanha-(Rico e Pobre) Esta mostra é a sinonima da situação política de Timor Leste sob o mando dos chamados imorais lideres gatunos e matreiros políticos das AMP e BGK sob o mando do papai Kayrala Xanana Gusmão...

LIAN TATOLI KONA BA  KINTU GOVERNO NEBE KE BLOKO KOLIGASAUN  HUSI PARTIDU TOLU HANESAN MANU TOLU... ATU BESIK TOLU DUNI TAN ONA KARIK...OH SIRA NIA POLITIKA NEBE KE ITA HOTU HATENE HUSI HORI NEBE KE SIRA BUKA OH AMBISAUN BO’OT ATU UKUN TANBA SIRA NIA MATAN FUAN NAKLOSU BA ITA NIA POVO KIK NO KIAK MAUBERE NIA RIKU SOI HUSI FUNDO MINARAI NO GAS NIA FOLIN NEBE KE SIRA HORI ULUN HARIKU A’AN HODI MATMATAK NO MOS HODI MATAN MOMOS HELA IHA ITA POVO TIMOR LOROSAE NIA MATAN LARAN NUNE MOS BA NASOENS IHA MUNDO NE NIA LARAN TOMAK HOTU...

Primeira Parte:  Governu AMP kah BGK nia plano geral atu ukun nia iha perido 2012 – 2017...

Agora ne’e Governo nebe ke forma halo V Governo husi partidus politikus nain tolu, CNRT, PD no Fretilin Mudansa...Sira nain tolu ne’e halo sira nia plataforma governamental hodi sigla mak naran BGK alias Bloko Governu Koligasaun...Governo oh sigla foun ida ne’e la iha diferensa husi governo nebe ke sira nain tolu uluk mos halo parte ba ida nebe kotuk liu ba ne’e hodi sigla mak oh naran AMP alias Aliansa Parlamentar Maioria...

Uluk hodi periodo 2007 to’0 2012 governo AMP ninia politika mak hatene bosok, lohi, nauk no halo krimes oin2 mak sira hatene i liliu ba KKN mak sira hotu2 menjadi nia kumplices kah sira rasik mak hanesan mentores ba krime bo’ot bo’ot hirak ne’e, nebe ke toho oin loron halo susar no tereus  Povo kik no kiak Maubere nafatin iha nia moris fatin i nunka sai bele diak no mos moris diak tuir politika de planeamentu husi governo AMP nebe ke liu tiha ona ne’e ...

Governo AMP através de Golpes nos Konspirasoens politikas sira konsegue hatun Fretilin nebe ke manan eleisoens maibe la’os hodi maioria...Tan sah mak buat hirak ne’e bele akontense iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran oh ita nia nain ulun sira nia politika ke dala ruma ita dean katak la dun tasak kah maduru karik? Kah dala rumah nain ulun sira mesak mai husi kulu okir no aifarina dikur entaun sira halo politika hanesan hodi kulu tasak kah aifarina tasak, hodi kaer hanesan aidona maubessi atu hodi hasoru malu hodi baku hantam malu hanesan lolos komadres histerikas sira iha mundo nebe ke ita fó naran jogos politikus de komadres trikeiras sira hanesan iha mundo de bodeis no mundo de prostituisoens sira iha idade moderna ida ne’e nia laran...

Termus rua ida naran AMP kah Aliansa Maioria Parlamentar  nebe ke mosu iha periodo 2007 to’o iha perido 2012 hodi sira nia politika beforer mak barak ita hotu2 i liliu ita nia Povo kik no kiak hare no moris oh ita tinan lima ni laran...nia resultadu mak sai fali hanesan konsekuensia bo’ot ida tebtebes ita Povo kik no kiak nia moris iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran to’o oin loron ne’e...Nune agora dadauk ne’e mosu fali Termu foun ida mak naran BGK alias Bloko Governo Koligasaun mak atu aban ne’e komesa simu knar husi Presidente da Republika atu halo sira nia serbisu tuir sir nia plano nebe ke la’os novidade liu ba ita maibe ita hotu2 hatene katak governo BGK nia plano atu hala’o ukun ba ita nia rai ne’e hahu kedas husi AMP liu ba kotuk ne’e...Neduni ita hateten katak termus rua nia la iha diferensa ba ninia esensia kah sentidu no konteudu nia, maibe simplesmente naran mak muda...Nune ita bele hanoin ba haknanoik popular portugues nebe ke dean kartak...”As moscas mudam mas as merdas não variam”...

Husi ita nia lian Tetum dean katak...”Lalar sira bele muda kores kah naran, maibe foer kah te’e sira nebe ke lalar sira ne’e hodi hadau malu ba moris oh ba sira nia vida loron loron nia ne’e la muda liu milimeteri da, pelo kontrariu sira gosta tan hodi akumula barak merdas sira ne’e ba sira hodi han no hemu oh patarata no bidu kah dansa hanesan  ema bulak no chanfradus politikus sira nebe ke ita nia maluk sira hodi matan delek kah beik ten atu ba la’o tuir nia patraun imorais hirak ne’e, atu ba hamutuk han tan ten sira nebe ke AMP uluk akumula ona iha stok bo’ot ida ba sira nebe ke ikus ba ne’e mos bele hodi kontente hakmatek oh, i nune sira mos horon tuir ba hodi hamutuk hanesan asu nurak kah asu fuik sira hadau malu nahan dodok kah te’e dois restus sira iha fatin nebe ke sira gosta hodi joga sira nia politika befoer nia...

Pois husi ita Povo kik no kiak Maubere mak hela susar no terus nafatin i halerik nafatin ba buat hotu2 i liliu alimentus basikus ba ita nia necessidade imediato nia...no mos ita nia oan sira la iha acesu ba skolas oh ber kualidade diak nia ba nune sira bele ba aban no bainrua bele hatutan nafatin ita nia inan no aman be funu nain sira nia historia husi jerasaun ba jerasaun...AMP kah BGK ne’e mesak matenek hodi lohi no bosok, hodi lian midar no lian licin hanesan rairahun no aitan matak soe ba ita nia Povo kik no kiak nia matan laran i nune sira bele halo ita nia matan sai delek i sira buka hodi explora no oprimi ita konforme sira nia hakarak no vontade satanikus sira nia ne’e...Nune mos ita bele ho firmeza hataten ba ita nia Povo kik  no kiak Maubere  iha Timor Lorosae tomak no mos ba ita nia solidariedade internasional kona ba AMP ninia politika nebe ke liu tiha ona ne’e i aban ba oin ne’e ita hotu sei tau matan ba BGK nia politika...

Ita tenke barani hodi hateten ba sira katak imi atu lohi tan se mak ne’e maufeuk oan sira ne’e??? Imi nia loron mak ami Povo kik no kiak Mauber nia liman laran mak ne’e…Oin loron imi bele goza no bidu no dansa no mos han no hemu hodi patarata no hamanasan no soe piadas mai ba ami kik no kiak sira, mas imi nia loron mak baluk oan ne’e deit, maibe imi atu sae deit ba lalehan hodi imi nia hahalok hanesan fai no asu foer no fuik sira hodi ukun ami Povo kik no kiak mak imi ikus mai imi duni tenke simu imi nia masin husi ami Povo kik no kiak hodi lambe netik  ba nune imi bele hatene ami Povo kik  no kiak ninia politika ba ami nia Rai doben ida ne’e nia destinu no mos ba ami nia destinu rasik...

AMP iha tinan lima nia laran hodi nia politika mak koalia barak no hodi ibun be’ek liu kona ba desenvolvimentu no seguransa oh estabilidade...ida ne’e sira nia filosofia reles nia...Tanba bahinra sira koalia demais kona ba assunto ida ke la relevante ba konjuntura politika ida ne’e nia, sira lalika buka politika befoer  husi sira nia aman sarani Suharto nia hodi aplika iha Povo Maubere nia Nasaun nia laran...Agora dadauk AMP hodi naran foun mak naran BGK, maibe iha nia aparensia mak muda deit naran maibe iha nia konteudu la muda satu milimeter ida tanba nune mak sira nia porkarias hirak nebe ke sira hatudu mai ba ita iha tinan lima nia laran, sira nunka atu bele muda kah nem taun pouku sira bele korrige, tanba sira sai kronikus tiha hotu ona, nune sira so hatene deit mak kontinua sira nia politika hodi lohi, bosok, nauk, no halo vigarisias, haburas tan KKN i nune sira bele fasilita liu tan sira nia a’an atraves de sistema korruptu no nauk ten sira nia ne’e, i nune mos sira bele halu graduasaun nafatin ba sira nia kursus  nauk ten, bosok ten, lohi ten,  no KKN nia nain sira nebe ke moris deit iha ita nia Povo kik no kiak Maubere nia kosar ben no nia susar no terus nia leten iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran husi hahu ita nia Restaurasaun Independensia iha tinan 2002 to’o oin loron ne’e...

AMP no BGK koalia oh ibun be’ek kona ba desenvolvimentu, seguransa no stabilidade, mas sira lahatene saida mak refere ba termus tolu oan ne’e???...Bahinra sira hakarak kolia kona ba konseitus tolu ne’e, sira tenke hatene lolos ninia konteudu abrangente ba diversus aspectus politiku nia ...maibe la’os limitadu liu ba sira nia dapur  laran deit...Tanba deit limitadu liu ba sira nia daour laran mak oin loron ita Povo kik no kiak Maubere  sei sai sasaran nafatin ba exploradores no opressores husi politika kriminosa no imoral governu nia do ke sira subar sira nia politika befoer nia i komesa hatudu liman tun no sae dean katak ne’e mosu tanba ita Povo kik no kiak nia salah...

Iha kontextu ukun husi fasistas, ditadores, despotikus, mafiosos, no imorais politikus poderosos no desonestus riku nain no butar ten sira, ita hotu hatene katak sira komo klasse opressores no exploradores nia, sira nunka hodi buka atu desenvolve ita nia Rai no ita nia Povo kik no kiak nia moris loron no kalan iha ninia moris fatin iha mundo ne’e nia laran...

Maibe sira sempre oh sira nia filosofia barata atu buka mak mantem sira nia “modus vivendum” atu susu ita bokor no rai bokor nafatin to’o ikus mai husik hela ita hodi moris oh kulit no ruhin tantanan deit iha ita nia uma, kah, iha ita nia knua nia laran to’o mate, maibe ita atu bele goza buat ida husi resultadu ba ita nia susar no terus hodi funu ba liberta rai no Povo ida ne’e mak laek ona belun sira...

Nune ita tenkehodi ita nia determinasaun politika hodi lian los baseia ba justisa no razaun fundamental ba ita nia moris hanesan Povo no Nasaun Maubere nia iha Mundo ne’e nia klaran, ita labele tauk hodi hasa’e ita nia lian lós husi asoens kah liafuan hasoru ita nia nain ulun chanfradus politikus tantanan mesak  hirak nebe ke horas ne’e ita hotu moris no bernafas iha Planeta, Rai, ne’e nia laran i liliu iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran iha ita Nain Maromak, Santissima Trindade, nia ma’on okus...

Ukun nain sira kuandu koalia kona ba konseitus hanesan Desenvolvimentu, Seguransa no Stabilidade ne’e sira hasai husi iha nebe los mak ne’e? Sira hasai iha sira nia folosofia atu bosok no lohi nia ne’e kah??? Sira hasai husi sira nia patraun fasistas, colonialistas, ditadores no ambisiosus lideres imorais nebe ke iha intensaun a’at atu buka soe rai rahun no aitan matak ba ita Povo kik no kiak nia matan laran nune sira bele bosok, lohi no nauk ita konforme sira nia gostus no hakarak...

Nune ita bele dean ba malu hodi lian klareza katak  só iha fasistas no kolonialistas kah okupasionistas nia tempu mak sira aplika sira nia politika hodi defende oh mate moris kona ba sira nia Falsus Konseitus hanesan Paz, Esatabilidade, Seguransa no Desenvolvimentu...Sira hateten sai husi sira nia propaganda konseitus hirak ne’e só hodi intensaun a’at atu buka hametin konseitus  fantasias hirak ne’e hanesan planos de asaun ba sira nia governasaun nia maibe se ita hatene katak bahinra ema restus kolonialistas no neokolonialistas, kah kapitalistas kah fassitas kah ditatores sira aplika konseitus hirak ne’e, sira nunka iha sira nia nia hanoin diak atu serbe ita Povo kik no kiak maibe , pelo kontrario sira buka mak atraves konseitus hodi naran furak hirak ne’e só ba atu buka bosok, lohi, nauk hodi haburas KKN no hariku a’an oh Povos nia riku soi sira nebe ke sira buka hodi kontrola ba sira nia a’an rasik kah ba sira nia familia kah ba sira nia grupus politikus mafiosos nia iha mundu ne nia laran i em particular ba Povo Timor Lorosae kik no kiak nia destinu nia let hanesan politika befoer AMP kah BGK nia mak agora atu buka hala’o nafatin ne’e...

Ita mos hatene hotu nune mos obserbadores intyernacionais nebe ke sira akompanha ita nia eleisoens parlamentares foin dadauk ne’e husi AMP kah CNRT halo irregulariedades barak hodi sosa votus no subornu orgauns estatais nacionais barak hanesan STAE, CNE, SUPREMO TRIBUNAL,  hodi envelopes bobot deit hodi modus Suharto nia mak horas ne’e hamoris fali husi nia oan sarani sira hanesan Xanana no nia grupu politikus AMP  no BGK agora dadauk ne’e, so hodi sira nia jogos de má fé no asoens de imoralidade mak afoin sira manan oh percentagem lima iha Fretilin nia leten se lai, mos, keta monu liu ba rabat rai karik???

Tanba saida mak sira rekorre ba politika be jogos foer hirak ne’e??? Tanba sira hatene katak se sira lakun entaun ne’e problema bo’ot liu ba sira...

Problema bo’ot mak ne’e, se Fretilin manan entaun sira nebe ke iha tinan lima nia laran hodi ukun so hatene deit mak bosok, lohi, nauk no haburas tan KKN hodi buka formas oin2 atu hanean no susu Povo kik no kiak Maubere nia bokur no Rai bokur atu hodi buka serbi deit ba sira nia a’an no sira nia famili kah sira nia grupus politikus hirak nia, nune sira  hakarak kah lakohi tenke ba hatama hotu duni iha kadeias kah Hotel Bekora neba...Tanba deit ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, AMP hodi ulun Xanana moemoen hodi  halai tun no sa’e hanesan ema ke atu besik agonia be’e, buka tun no buka sae hodi oin sah mak bele buka hadok sira nia a’an husi situasaun perigosa ida ne’e...Ba hodi eskapa situasaun politika perigosa ba sira nia futuru mai ne’e Xanana buka gasta osan milhoens ba hodi safa netik sira nia oin no kulit hodi hases netik justisa ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, nebe ke ita Povo Timor Lorosae mesak hatene  hotu nune mos dunia liur mos hatene hotu kona ba AMP ninia ukun oh fraudes, irregulariedades, oh korrupsoens, Konluios no Neopotismus sira iha ita Povo Maubere nia sociedade nia laran tomak iha AMP nia ukun okos tinan lima liu ba kotuk i agora atu hatutan tan ba governu hodi sigla foun mak naran BGK oan ne’e...

Buat hotu2 nebe ke CNRT halo até kona ba sira nia Kongessu Nasional foin dadauk nebe ke provoka ita Povo Maubere no Fretilin nia iritasaun nia furia ne’e , hotu2 iha planeamentu Xanana nia tanba só nia bele halu buat a’at hirak ne’e i nia só halo eskenario politiku ne’e iha kontestu kosmetiku nia laran deit ba atu safa netik nia a’an husi Povo maubere nia kastigu severo ba ninia hahalok a’at hodi ukun tinan liman liu ba kotuk ne’e...

Segunda Parte: Funsoens espesífikas ba equipa ministerial atu hahu aban loron 8 fulan Augustus  ba periode 2012 t0’o 2017 nia iha governo hodi sigla foun mak naran BGK nia manadatu okos.

Kona ba funsionamentu ministerial  em parte mak bolu ita nia atensaun ba ita bele halo kritika no analise, maibe na generalidade planus hirak ne’e ne’e hotu2  hala’o iha  kortinas negras nia okus no nia sorin, ne duni saida mak sira atu halo ita fiar katak nia susesu hodi konsekuensia bo’ot ba hodi hamunu ba sira nia leten i sira duni mak loron ikus mai tenke memikul duni hodi matan ben no arrependimentu bo’ot mak ne’e...Ita hein no haré ba sira nia ukun aban atu hahu dadauk ne’e...

Ponto mais destake mak ami bolu atensaun ba Asuwain Falintil, Veternanos, no Frente Politika Armada atu hader hodi hare netik manobras politika nebe ke horas ne’e dadauk atu buka halakun duni ita Falintil, Asuwain Veteranus, Frente Politika Armada no Frente Politika Klandestina no mos Frente Politika Diplomatika bahinra Xanana buka atu desvaloriza no marginaliza Asuwain Falintil, Veteranus e Herois Combatentes da Libertasaun nasional de Timor Leste mak  Xanana desafia duni ita Povo Maubere no ita nia matan dalan Fretilin atu sadik ita mak ne’e mak Xanana agora entrega tiha pasta Minsitro de Defesa ba Maria Domingas Alves nebe uluk hanesan ministra ba Assuntus Sociais nia i husi nia mak provoka uluk kona ba assuntus desmobilizasaun sem previa konsulta das Falintil e Veteranus Funu Nain sira i sira halu buat hirak ne’e konforme sira nia hakarak mak besik konfrontasaun tan mosu iha Timor Lorosae nia laran...Xanana foti Maria Domingas Alves ba Ministra de Defesa e Seguransa ne’e nia laiha kompetensia no professionalidade hanesan militar komo nia orienta no instrui oficiais patentes FALINTIL no FDTL nia atu submete ba nia ordens...Keta ida ne’e strategia oh taktika ida atu halakun lalais ita nia FALINTIL ho nia patriotismu no Nasionalismo a’ás tebtebes hodi defende ita nia Patria Timor Leste ba potensia sira seluk karik???

Se nune ita hotu2 , husi Povo Maubere,  Falintil, Juventude Maubere, OPMT no OPTT i ikus mai Mata dalan Politka Fretilin tenke matan mos oh neon nain ba manobras makeevelikas ema kolonialiastas no neokolonialistas ninia asu nurak sira iha AMP no BGK nia mandatu okos ba periodo rua atu tuituir malu ne’e...

Nune mos mai hakarak fo’o atensaun ba ba Povo Timor Lorosae tomak liliu ba Povo Maubere terus no susra nain, Falintil Asuwain, Veteranos Funu Nain, Juventude  Maubere, OPMT no OPTT  no matan dalan Fretilin hotu2 tenke hatene katak iha lista governo AMP kah BGK nia ne’e Xanana hodi taka falta katak ministrus balu independete, maibe ita hotu hatene katak ema lubuk hirak ne’e hori uluk sira mak halai tutuir Xanana hanesan asu nurak i mate kah moris mak sira hamutuk iha AMP nia mahon okos i agora lori fali tan rairahun no aitan matak mai hoadi soe  ba ita Povo kik no kiak sira nia matan  i liliu ba ita patriotas no nasionalistas atu bosok no lohi ita matamatak hela mak ne’e....

Keta bosok demais  tanba imi nia bosok no imi nia hahalok a’at sira ne’e, ita Nain Maromak  no ita nia Asuwain Saudosos Matebian no mos ita nia Rai Lulik no Knua Lulik sira ne’e la toba mak ne’e i sira sei hare tuir imi nia bosok ten sira ne’e ...Nune imi bele mak bosok sira maibe imi atu bosok ami mak laek oan maufeuk no bifeuk sira ne’e...

Ba ikus nia ami bolu atensaun ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no iha rai doben Timor Lorosae tomak katak se ita toba demais dalan ikus mai bahinra ita hakfodak ita hela tiha iha kotuk ona i ema a’at no seluk sira nebe ke lakohi serbe ita nia interesse atu defende rai doben ida ne’e husi potensia estrangeira sira nia forsa politika no militar okos  através de ninia asu nurak sira iha Governus AMP kah BGK nia ma’on okos ne’e , ita hotu sei mate amrik deit iha ita nia knua no moris fatin mak ne’e...

Atu remata ami hato’o ami nia Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu2, kamaradas no kompaneiros, maun no alin, inan no aman, bin no feton sira, oan no fen sira, ran maluk no mane maluk sira hotu2 nebe ke ita hotu2 hamutuk oh neon no laran hadomi ita nia Rai doben Timor Lorosae no ita nia Povu doben Maubere kik no kiak, susar no terus nain iha Mundo ida ne’e nia klaran, mak ami hadomi no respeita  hodi laran metin nafatin to’o mate...

Nain ulun imorais sira keta hamrok no hamlahan demais ba poder politiku atu buka bosok, lohi no nauk deit ami Povo kik no kiak Maubere nia riku soi husi fundus Minarai no Gas nia, hodi matan fuan naklosu salah salah deit ba hodi hare biloens dolares Amerikanus sire ne'e...Tanba ami Povo kik no kiak Maubere hein hela atu fo'o justisa ba imi hotu mak ne'e...Se imi la iha mákula ida entaun imi sei eskapa justisa, se la'e, imi hotu2 nebe mesak bosok ten, lohi ten, nauk ten oh KKN nia nain sira nia fatin mak Natarbora neba ne'e hodi halo reabilitasaun i la''os hela deit iha Hotel Bekora atu fo'o han hanesan fahi makau sira, ne mak laek ona, imorais lideres no ukun nain sira ne'e....

Mate kah moris amrik no tubarai metin oh ita nia RDTL no ita nia Matan dalan Politika Fretilin no hamutuk oh ita nia Asuwain Liman Kroat Falintil, husi Lorosae to'o Lorotoba, husi Pulu Jaku liu husi Atauro to'o Oe-Cusse Ambeno, husi Tasi Mane liu husi Rai Klaran to'o Tasi Feto...Timor ida deit, Republika Demokratika de Timor Leste e Povo ida deit Povo Maubere kah Povo Timor Lorosae hodi hamutuk Matadan Fretilin to mate...

LIAN TATOLI KONA BA  KINTU GOVERNO NEBE KE BLOKO KOLIGASAUN  HUSI PARTIDU TOLU HANESAN MANU TOLU... ATU BESIK TOLU DUNI TAN ONA KARIK...OH SIRA NIA POLITIKA NEBE KE ITA HOTU HATENE HUSI HORI NEBE KE SIRA BUKA OH AMBISAUN BO’OT ATU UKUN TANBA SIRA NIA MATAN FUAN NAKLOSU BA ITA NIA POVO KIK NO KIAK MAUBERE NIA RIKU SOI HUSI FUNDO MINARAI NO GAS NIA FOLIN NEBE KE SIRA HORI ULUK HARIKU A’AN HODI MATMATAK NO MOS HODI MATAN MOMOS HELA IHA ITA POVO TIMOR LOROSAE NIA MATAN LARAN NUNE MOS BA NASOENS IHA MUNDO NE NIA LARAN TOMAK HOTU...

Primeira Parte:  Governu AMP kah BGK nia plano geral atu ukun nia iha perido 2012 – 2017...

Agora ne’e Governo nebe ke forma halo V Governo husi partidus politikus nain tolu, CNRT, PD no Fretilin Mudansa...Sira nain tolu ne’e halo sira nia plataforma governamental hodi sigla mak naran BGK alias Bloko Governu Koligasaun...Governo oh sigla foun ida ne’e la iha diferensa husi governo nebe ke sira nain tolu uluk mos halo parte ba ida nebe kotuk liu ba ne’e hodi sigla mak oh naran AMP alias Aliansa Parlamentar Maioria...

Uluk hodi periodo 2007 to’o 2012 governo AMP ninia politika mak hatene bosok, lohi, nauk no halo krimes oin2 mak sira hatene i liliu ba KKN mak sira hotu2 menjadi nia kumplices kah sira rasik mak hanesan mentores ba krime bo’ot bo’ot hirak ne’e iha kontextu politika ekonomika social nia, nebe ke toho oin loron halo susar no tereus  Povo kik no kiak Maubere nafatin iha nia moris fatin i nunka sai bele diak no mos moris diak tuir politika de planeamentu husi governo AMP nebe ke liu tiha ona iha periodo tinan lima nia laran liu ba ne’e ...

Governo AMP através de Golpes nos Konspirasoens politikas sira konsegue hatun Fretilin nebe ke manan eleisoens maibe la’os hodi maioria...Tan sah mak buat hirak ne’e bele akontense iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran oh ita nia nain ulun, ukun nain sira nia politika ke dala ruma ita dean katak la dun tasak kah maduru karik? Kah dala rumah nain ulun sira mesak mai husi kulu okir no aifarina dikur entaun sira halo politika hanesan hodi kulu tasak kah aifarina tasak, hodi kaer hanesan aidona maubessi atu hodi hasoru malu hodi baku hantam malu hanesan lolos komadres histerikas sira iha mundo nebe ke ita fó naran jogos politikus de komadres trikeiras sira hanesan iha mundo de bordeis no mundo de prostituisoens sira iha idade moderna ida ne’e nia laran...

Termus rua ida naran AMP kah Aliansa Maioria Parlamentar  nebe ke mosu iha periodo 2007 to’o iha perido 2012 hodi sira nia politika beforer mak barak ita hotu2 i liliu ita nia Povo kik no kiak hare no moris oh ita tinan lima ni laran...Nia resultadu mak sai fali hanesan konsekuensia bo’ot ida tebtebes ba ita nia Povo kik no kiak nia moris iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran to’o oin loron ne’e...Nune agora dadauk ne’e mosu fali Termu foun ida mak naran BGK alias Bloko Governo Koligasaun mak atu aban ne’e komesa simu knar husi Presidente da Republika atu halo sira nia serbisu tuir sira nia plano nebe ke la’os novidade liu ba ita Povo kik no kiak Maubere maibe ita hotu2 hatene katak governo BGK nia plano atu hala’o ukun ba ita nia rai ne’e hahu kedas husi AMP Hodi tinan hirak liu ba kotuk ne’e...Neduni ita hateten katak termus rua né la iha diferensa ba ninia esensia kah sentidu no konteudu nia, maibe simplesmente naran mak muda...Nune ita bele hanoin ba aiknanoik popular portugues nebe ke dean mai ba ita nune...”As moscas mudam mas as merdas não variam”...

Husi ita nia lian Tetum dean katak...”Lalar sira bele muda kores kah naran, maibe foer kah te’e sira nebe ke lalar sira ne’e hodi hadau malu ba moris oh ba sira nia vida loron loron nia ne’e, la muda liu milimeteri da, pelo kontrariu sira gosta tan hodi akumula barak merdas sira ne’e, ba sira hodi han no hemu oh patarata no bidu kah dansa hanesan  ema bulak no chanfradus politikus sira iha ita nia sistema no processu ukun iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran, nebe ke ita nia maluk sira hodi matan delek kah beik ten atu ba la’o tuir nia patraun imorais hirak ne’e, atu ba hamutuk han tan ten sira nebe ke AMP uluk akumula ona iha stok bo’ot ida ba sira nebe ke ikus ba ne’e mos bele hodi kontente hakmatek oh, i nune sira mos horon tuir ba hodi hamutuk hanesan asu nurak kah asu fuik sira hadau malu nahan dodok kah te’e dois restus sira iha fatin nebe ke sira gosta hodi joga sira nia politika befoer nia...

Pois husi ita Povo kik no kiak Maubere mak hela susar no terus nafatin i halerik nafatin ba buat hotu2 i liliu alimentus basikus ba ita nia necessidade imediato nia...no mos ita nia oan sira la iha acesu ba skolas oh berkualidade diak nia, ba nune sira bele ba aban no bainrua bele hatutan nafatin ita nia inan no aman be funu nain sira nia historia husi jerasaun ba jerasaun...AMP kah BGK ne’e mesak matenek hodi lohi no bosok, hodi lian midar no lian licin hodi rairahun no aitan matak soe ba ita nia Povo kik no kiak nia matan laran i nune sira bele halo ita nia matan sai delek i sira buka hodi explora no oprimi ita konforme sira nia hakarak no vontade satanikus sira nia ne’e...Nune mos ita bele ho firmeza hataten ba ita nia Povo kik  no kiak Maubere  iha Timor Lorosae tomak no mos ba ita nia solidariedade internasional kona ba AMP ninia politika nebe ke liu tiha ona tinan hirak ba kotuk ne’e i aban ba oin ne’e, ita hotu hotu sei tau matan nafatin ba BGK nia politika nebe ke sira warisan husi sira nia hahalok a'at liu, kona ba ukun nia, liu ba tinan lima ba kotuk ne'e...

Ita tenke barani hodi hateten ba sira katak imi atu lohi tan se mak ne’e maufeuk oan sira ne’e??? Imi nia loron mak ami Povo kik no kiak Maubere nia liman laran mak ne’e…Oin loron imi bele goza no bidu no dansa no mos han no hemu hodi patarata no hamanasan no soe piadas mai ba ami kik no kiak sira, mas imi nia loron mak baluk oan ne’e deit, maibe imi atu sa'e deit ba lalehan hodi imi nia hahalok hanesan fahi no asu foer no fuik sira ninia hahalok hodi ukun ami Povo kik no kiak Maubere mak imi ikus mai, imi tenke hodi barani simu imi nia ukun hodi hahalok a'at sira nia konsekuensias hodi mos responsabilidades sérias iha ami Povo kik no kiak nia destinu oin...Pois nune mak imi hakark kah lakohi imi tenke simu duni imi nia masin husi ami Povo kik no kiak i hodi lambe netik  ba nune, imi bele hatene ami Povo kik  no kiak nia politika ba ami nia Rai doben ida ne’e nia destinu no mos ba ami nia destinu rasik...

AMP iha tinan lima nia laran hodi nia politika mak koalia barak no hodi ibun be’ek liu kona ba desenvolvimentu no seguransa oh estabilidade...ida ne’e sira nia filosofia reles nia...Tanba bahinra sira koalia demais kona ba assunto ida ke la relevante ba konjuntura politika ida ne’e nia, sira lalika buka politika befoer  husi sira nia aman sarani Suharto nia, hodi mai aplika fali iha Povo Maubere nia Nasaun nia laran...Agora dadauk AMP hodi naran foun mak naran BGK, maibe iha nia aparensia mak muda deit naran maibe iha nia konteudu la muda satu milimeter ida, tanba nune mak sira nia porkarias hirak nebe ke sira hatudu mai ba ita iha tinan lima nia laran, sira nunka atu bele muda kah nem taun pouku sira bele korrige, tanba sira sai kronikus tiha hotu ona, nune sira so hatene deit mak kontinua sira nia politika hodi lohi, bosok, nauk, no halo vigarisias, haburas tan KKN i nune sira bele fasilita liu tan sira nia a’an atraves de sistema korruptu no nauk ten sira nia ne’e, i nune mos sira bele halu graduasaun nafatin ba sira nia kursus  nauk ten, bosok ten, lohi ten,  no KKN nia nain sira nebe ke moris deit iha ita nia Povo kik no kiak Maubere nia kosar ben no nia susar no terus nia leten iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran husi hahu ita nia Restaurasaun Independensia iha tinan 2002 to’o oin loron ne’e...

AMP no BGK koalia oh ibun be’ek kona ba desenvolvimentu, seguransa no stabilidade, mas sira lahatene saida mak refere kona ba termus tolu oan ne’e???...Bahinra sira hakarak kolia kona ba konseitus tolu ne’e, sira tenke hatene lolos ninia konteudu abrangente ba diversus aspectus politiku nia ...maibe la’os limitadu liu ba sira nia dapur  laran deit...Tanba deit limitadu liu ba sira nia dapur laran mak oin loron ita Povo kik no kiak Maubere  sei sai sasaran nafatin ba exploradores no opressores husi politika kriminosa no imoral governu nia do ke sira subar sira nia politika befoer nia i komesa hatudu liman tun no sae dean katak ne’e mosu tanba ita Povo kik no kiak nia salah...

Iha kontextu ukun husi fasistas, ditadores, despotikus, mafiosos, no imorais politikus poderosos no desonestus riku nain no butar ten sira, ita hotu hatene katak sira komo klasse opressores no exploradores kah klasse dominantes nia, sira nunka hodi buka atu desenvolve ita nia Rai no ita nia Povo kik no kiak nia moris loron no kalan iha ninia moris fatin iha mundo ne’e nia laran...

Maibe sira sempre oh sira nia filosofia barata atu buka mak mantem sira nia “modus vivendum” atu susu ita bokor no rai bokor nafatin to’o ikus mai husik hela ita hodi moris oh kulit no ruhin tantanan deit iha ita nia uma, kah, iha ita nia knua nia laran to’o mate, maibe ita atu bele goza buat ida husi resultadu ba ita nia susar no terus hodi funu ba liberta rai no Povo ida ne’e mak laek ona belun sira...Nune mak ita hotu2 husi klasse kik no kiak, Povo Maubere nia jerasaun sira tenke vigilante no alerta maxima hodi matan no tilun mos no neon nain atu buka dektekta no hodi buka hare no rona ema a'at sira nia hahalok a'at nebe ke sira lori mai ba hodi entrave ita Povo kik no kiak Maubere nia destinu, nune mos ba ita nia Nasaun RDTL nia hotu ... 

Nune mak ita tenke hodi ita nia determinasaun politika hodi lian los baseia ba justisa no razaun fundamental ba ita nia moris hanesan Povo no Nasaun Maubere nia iha Mundo ne’e nia klaran, ita labele tauk hodi hasa’e ita nia lian lós husi asoens kah liafuan hasoru ita nia nain ulun chanfradus politikus tantanan mesak husi klasse psikopatas hirak nebe ke horas ne’e, ita hotu moris no bernafas hamutuk iha Planeta, Rai, ne’e nia laran i liliu iha ita nia Rai doben Timor Lorosae nia laran iha ita Nain Maromak, Santissima Trindade, nia mahon okus...

Ukun nain sira kuandu koalia kona ba konseitus hanesan Desenvolvimentu, Seguransa no Stabilidade ne’e, sira hasai husi iha nebe los mak ne’e? Sira hasai iha sira nia filosofia atu bosok no lohi nia ne’e kah??? Sira hasai husi sira nia patraun fasistas, colonialistas, ditadores no ambisiosus lideres imorais nebe ke iha intensaun a’at atu buka soe rai rahun no aitan matak ba ita Povo kik no kiak nia matan laran nune sira bele bosok, lohi no nauk nafatin ita konforme sira nia gostus no hakarak tuir sira nia aman Lucifer ninia politika iha Mundo ne'e nia laran... 

Nune ita bele dean ba sira hodi lian klareza katak  só iha fasistas no kolonialistas kah okupasionistas nia tempu mak sira aplika sira nia politika hodi defende oh mate moris kona ba sira nia Falsus Konseitus hanesan Paz, Estabilidade, Seguransa no Desenvolvimentu...Sira hateten sai husi sira nia propaganda konseitus hirak ne’e só hodi intensaun a’at atu buka hametin konseitus  fantasias hirak ne’e hanesan planos de asaun ba sira nia governasaun nia, maibe se ita hatene uluk liu karik ema a'at sira nia planus hirak ne'e ita bele halo asoens kokretas hodi neutraliza tiha sira nia hahalok a'at no imoral hirak ne'e. Maibe komo ita la iha servisus konta-informasaun mak ikus mai ita sai atan ba beibei ema a'at sira nia sistema ukun nia...Nune mos, bahinra ema restus kolonialistas no neokolonialistas, kah kapitalistas kah fasistas kah ditadores sira aplika konseitus hirak ne’e, sira nunka iha sira nia hanoin diak atu serbe ita Povo kik no kiak, maibe , pelo kontrario, sira buka mak atraves konseitus hodi naran furak hirak ne’e só ba atu buka bosok, lohi, nauk ita Povo kik no kiak Maubere nia riku soi i sira hodi moen moen buka haburas nafatin KKN no hariku a’an oh Povo Timor Lorosae, susar no terus nain sira kosar ben hodi serbisu makas ba atu moris neti hanesan ema kriatura husi ita Nain Maromak nia hakiak iha mundo ne'e...Maibe ema riku nain oh butar ten sira mak buka hodi formas oin2 atu hamatak nafatin ita Povo kik no kiak husi ita nia riku soi hanesan minarai nos gás nia folin, pois nune mak sira buka hodi bele kontrola nafatin sira nia a’an rasik kah ba sira nia familia kah ba sira nia grupus politikus mafiosos nia iha mundu ne nia laran i em particular ba ita Povo Timor Lorosae kik no kiak nia destinu nia let hanesan politika befoer AMP kah BGK nia mak agora atu buka hala’o nafatin ne’e...

Ita Povo kik no kiak Maubere no ita nia maluk husi solidariedade internasional nebe mai iha ita nia rai hanesan observadores internacionais para bele akompanha eleisoens parlamentares nebe foin dadauk liu ba ne'e husi AMP kah CNRT halo irregulariedades barak hodi sosa votus no subornu orgauns estatais nacionais barak hanesan STAE, CNE, SUPREMO TRIBUNAL,  hodi envelopes bobot deit, hodi modus Suharto nia mak horas ne’e hamoris fali husi nia oan sarani sira hanesan Xanana no nia grupu politikus AMP  no BGK agora dadauk ne’e, so hodi sira nia jogos de má fé no asoens de imoralidade mak afoin sira manan oh percentagem lima iha Fretilin nia leten se la'e, mos, keta monu liu ba rabat rai karik???

Tanba saida mak sira rekorre ba politika be jogos foer hirak ne’e??? Tanba sira hatene katak se sira lakun entaun ne’e problema bo’ot liu ba sira nia moris ikus mai...

Problema bo’ot mak ne’e, se Fretilin manan entaun sira nebe ke iha tinan lima nia laran hodi ukun so hatene deit mak bosok, lohi, nauk no haburas tan KKN hodi buka formas oin2 atu hane'an no susu Povo kik no kiak Maubere nia bokur no Rai bokur, atu hodi buka serbi deit ba sira nia a’an no sira nia famili kah sira nia grupus politikus hirak nia, nune sira  hakarak kah lakohi tenke ba hatama hotu duni iha kadeias kah Hotel Bekora neba...Maibe ita Povo kik no kiak Maubere jujere no diak liu mak ba ema nauk ten no imorais politikus ukun nain sira ne'e ninia fatin mak iha Natarbora no Welalauh neba, ba nune sira bele kumpre sira nia pema husi reabilitasaun, pois iha reabilitasaun ne'e sira tenke hatene halo tós no natar hodi liman fuan kalejadus no mos tenke tahan sakunar siak nia tata neteik iha sira nia isin liliu ba sira nia bagian nurak hirak sira ne'e, ba nune sira sente netik responsabilidade ba sira nia hahalok a'at hirak nebe ke sira lori oh hodi ukun no ita Povo kik no kiak iha ita nia RDTL nia laran tomak to'o oin loron ne'e...Pois tan deit ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, mak AMP hodi ulun Xanana moemoen hodi  halai tun no sa’e hanesan ema ke atu besik agonia be’e, buka tun no buka sae hodi oin sah mak bele buka hadok sira nia a’an husi situasaun perigosa ida ne’e...Ba hodi eskapa situasaun politika perigosa ba sira nia futuru mai ne’e, Xanana buka gasta osan milhoens ba hodi safa netik sira nia oin no kulit hodi hases netik justisa ba sira nia hahalok a’at hirak ne’e, nebe ke ita Povo Timor Lorosae mesak hatene  hotu, nune mos dunia liur mos hatene hotu ona kona ba AMP ninia ukun oh fraudes, irregulariedades, oh korrupsoens, Konluios no Neopotismus sira iha ita Povo Maubere nia sociedade nia laran tomak iha AMP nia ukun okos tinan lima liu ba kotuk i agora atu hatutan tan ba governu hodi sigla foun mak naran BGK oan ne’e...

Buat hotu2 nebe ke CNRT halo até kona ba sira nia Kongessu Nasional foin dadauk nebe ke hodi lian sadik no provoka ita Povo Maubere no Fretilin nia irritasaun no furia ne’e , hotu2 iha planeamentu Xanana nia tanba só nia bele halu buat a’at hirak ne’e i só nia mak bele halo eskenario politiku ne’e iha kontestu kosmetiku nia laran deit ba atu safa netik nia a’an husi Povo Maubere nia kastigu severo ba ninia hahalok a’at hodi ukun tinan liman liu ba kotuk ne’e pior liu sira la halo buta ida...Maibe hodi tur mak hodi kose manu fulun no manu duku atu kanta KAILAU MATAN DUKUR ba hodi lohi ita Povo kik no kiak i nune sira iha kotuk bele nauk hodi matan momos deit iha ita hotu nia matan...Biar hanesan ne'e mos sira la moen ida, sira nia kulit ne'e liu karau ferik ida nia nebe ke dala ruma namkurut hotu ona be sira halu buat ida hodi imoral mós sira ba oin nafatin atu hakark buka hodi lohi, bosok no nauk nafatin ita nia Riku soi husi Minarai no Gas mak la para deit hela... 

Segunda Parte: Funsoens espesífikas ba equipa ministerial atu hahu aban loron 8 fulan Augustus  ba periode 2012 t0’o 2017 nia, iha governo hodi sigla foun mak naran BGK nia manadatu okos.

Kona ba funsionamentu ministerial  em parte mak bolu ita nia atensaun ba ita bele halo kritika no analise, maibe na generalidade planus hirak ne’e, hotu2  hala’o iha  kortinas negras nia okus no nia sorin, ne duni saida mak sira atu halo ita fiar katak nia susesu hodi konsekuensia bo’ot ba hodi hamunu ba sira nia leten i sira duni mak loron ikus mai tenke memikul duni hodi matan ben no arrependimentu bo’ot mak ne’e...Ita hein no haré ba sira nia ukun aban atu hahu dadauk ne’e...

Ponto mais destake mak ami bolu atensaun ba Asuwain Falintil, Veternanos, no Frente Politika Armada atu hader hodi hare netik manobras politika nebe ke horas ne’e dadauk atu buka halakun duni ita Falintil, Asuwain Veteranus, Frente Politika Armada no Frente Politika Klandestina no mos Frente Politika Diplomatika bahinra Xanana buka atu desvaloriza no marginaliza Asuwain Falintil, Veteranus e Herois Combatentes da Libertasaun Nasional de Timor Leste mak  Xanana desafia duni ita Povo Maubere no ita nia matan dalan Fretilin atu sadik ita mak ne’e, tanba nune mak Xanana agora entrega tiha ona pasta Minsitro de Defesa ba Maria Domingas Alves nebe uluk hanesan ministra ba Assuntus Sociais nia i husi nia mak provoka uluk kona ba assuntus desmobilizasaun sem previa konsulta husi Asuwain Falintil no Veteranus Funu Nain sira, i sira halu buat hirak ne’e konforme sira nia hakarak apesaraa de sira hatene oh matan momos katak bele lori ninia impaktu negativu no devastador ba ita nia Seguransa no Estabilidade. Biar nune mos sira la liga liu i ikus mai besik hamosu konfrontasaun politika militar husi Asuwan Veteranus Falintil no Povo Maubere  iha Timor Lorosae tomak, i liliu kah mais resaltante kah reasaun makas liu husi ita nia kamaradas sira husi Konselho tolu parte Leste nia, hanesan Baucau , Viqueque no Lautem... Xanana foti Maria Domingas Alves ba Ministra de Defesa e Seguransa ne’e nia laiha kompetensia no professionalidade hanesan militar komo nia orienta no instrui oficiais patentes FALINTIL no FDTL nia atu submete ba nia ordens...Keta ida ne’e strategia oh taktika ida atu halakun lalais ita nia FALINTIL ho nia patriotismu no Nasionalismo a’ás tebtebes hodi defende ita nia Patria Timor Leste ba potensia sira seluk karik tempu ikus mai karik ne ita nia matan do'ok ba Defesa no seguransa ba ita nia RDTL no ita nia Povo kik no kiak Maubere  nia destinu. Tanba iha sira nia ukun ba tempu kotuk liu ba ne'e, Xanana, Horta no Lasama sira dada lian liu kona ba ita nia destinu ba loron ikus mai mak sira hakarak halo ita nia RDTL ne'e sai hanesan satelite jogos de Azar nia, no mos mafian internasional kona ba fraude no esbrakeamentu osan nia nebe sira halo iha transaksisaun ilegal husi nasaun ida ba ida...Nune mos kona ba transaksi ilegal de drogas hanesan Marijuhana, Extasi, Kokaina etec...etec...etec... tuir modus moris hanesan negara bermakmur Singapura dan Hongkong di kawasan Asia Timur itu...I husi aspektu ida Xanana hakarak koko duni Asuwain Falintil no Veteranus sira nia barani atu disputa oh Xanana kona ba ninia imoralidade ahodi fase liman hanesan Pilatus i hakarak sés husik Falintil nia destinu ba ida idak nia  sorte, sai diak kah a'at nia la interesse tan...

Se nune ita hotu2 , husi Povo Maubere,  Falintil, Juventude Maubere, OPMT no OPTT i ikus mai Mata dalan Politka Fretilin tenke matan mos oh neon nain ba manobras makeevelikas ema kolonialiastas no neokolonialistas ninia asu nurak sira iha AMP no BGK nia mandatu okos ba periodo rua atu tuituir malu ne’e...Se la'e ita hakfodak nasaun seluk bele halo ita sai tan ba sira nia kuda atan mak ne'e...Tanba Xanana halo komitmentu mate ona oh ita nia inimigos sira mak ne'e...Nune ita hotu2 tenke hodi matan mos no neon nain nafatin hodi ita nia espiritu nasionalismo no patriotismu tenke ser makas no la permite ema a'at sira hakark fan tan ita nia destinu ba nasaun no governo sira seluk be mesak kriminosos tantanan deit mak ne'e...

Nune mos ami mai hakarak fo’o atensaun ba Povo Timor Lorosae tomak, liliu ba Povo Maubere terus no susar nain, Falintil Asuwain, Veteranos Funu Nain, Juventude  Maubere, OPMT no OPTT  no Matan Dalan Fretilin hotu2 tenke hatene katak iha lista governo AMP kah BGK nia ne’e Xanana hodi taka falta katak ministrus balu independete, maibe ita hotu hatene katak ema lubuk hirak ne’e hori uluk sira mak halai tutuir hodi tabele Xanana hanesan asu nurak sira hodi mental no moral mesak korruptu no hatene deit hodi  mate kah moris mak sira hamutuk iha AMP nia mahon okos i agora lori fali tan rairahun no aitan matak mai hoalia hodi so'e  ba ita Povo kik no kiak sira nia matan  i liliu ba ita patriotas no nasionalistas nune sira hakarak, atu bosok no lohi ita matamatak hela mak ne’e ba atu atinje simplesmente sira nia planus imorais no traisoeirus hirak ne'e...



Keta bosok demais  tanba imi nia bosok no imi nia hahalok a’at sira ne’e, ita Nain Maromak  no ita nia Asuwain Saudosos Matebian no mos ita nia Rai Lulik no Knua Lulik sira ne’e la toba mak ne’e i sira sei hare tuir imi nia bosok ten sira ne’e no mos imi nia hahalok a'at hirak ne'e hotu ...Nune imi bele mak bosok sira nebe nia naran ami temi ihaleten dadauk ba ne'e, maibe imi atu bosok ami mak laek ona maufeuk no bifeuk sira ne’e...

Ba ikus nia ami bolu atensaun ba ita nia Povo kik no kiak Maubere no iha rai doben Timor Lorosae tomak katak se ita toba demais dalan ikus mai bahinra ita hakfodak ita hela tiha iha kotuk ona i ema a’at no seluk sira nebe ke lakohi serbe ita nia interesse atu defende ita nia rai doben ida ne’e husi potensia estrangeira sira nia forsa politika no militar okos  através de ninia asu nurak sira iha Governus AMP kah BGK nia ma’on okos ne’e , ita hotu sei mate amrik deit iha ita nia knua no moris fatin mak ne’e...

Atu remata ami hato’o ami nia Haksolok no Hakfulak hodi Hakoak bo’ot ba imi hotu2, kamaradas no kompaneiros, maun no alin, inan no aman, bin no feton sira, oan no fen sira, ran maluk no mane maluk sira hotu2 nebe ke ita hotu2 tenke amrik no la'o hamutuk oh neon no laran hadomi ita nia Rai doben Timor Lorosae no ita nia Povu doben Maubere kik no kiak, susar no terus nain iha Mundo ida ne’e nia klaran, mak ami hadomi no respeita  hodi laran metin nafatin to’o mate...

Hakerek nain husi ita nia kamarada, kompaneiro, maun no alin, aman no na'án no oan no lahin iha moris fatin Ramkabian nia tutun iha Timor Lorosae nia laran tomak.

RAMKABIAN TIMOR LESTE, LORON HITU FULAN AUGUSTU TINAN RIHUN RUA I SANULU RESIN RUA...